મુખ્ય સામગ્રી પર જાઓ

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પ્રકરણ 11: ભારત: જળ સંસાધન | સંપૂર્ણ IMP નોટ્સ(Std 10 th chapter 11 Social science Gujrati ma)

પ્રકરણ 11: ભારત: જળ સંસાધન

જળ સ્ત્રોતો, બહુહેતુક યોજનાઓ અને જળ સંરક્ષણ - સંપૂર્ણ નોટ્સ

💧 ૧. જળ સ્ત્રોતોના પ્રકાર

  • વૃષ્ટિય જળ (Rain Water): પૃથ્વી પર જળ સંસાધનનો મુખ્ય સ્ત્રોત વરસાદ છે. નદી, સરોવર વગેરે ગૌણ સ્ત્રોત છે.
  • પૃષ્ઠીય જળ (Surface Water): પૃથ્વીની સપાટી પર જોવા મળતું જળ, જેમ કે નદીઓ, સરોવરો, તળાવો અને ઝરણાં. નદીઓ પૃષ્ઠીય જળનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
  • ભૂમિગત જળ (Ground Water): જમીનમાં સોષાઈને એકઠું થયેલું જળ. તેનો સૌથી વધુ ઉપયોગ સિંચાઈ માટે થાય છે. ભારતમાં ઉત્તરના મેદાની પ્રદેશમાં 42% ભૂમિગત જળ મળે છે.

🏗️ ૨. બહુહેતુક યોજનાઓ

નદી ખીણો સાથે સંકળાયેલી એવી યોજનાઓ જેના અનેક હેતુઓ હોય (જેમ કે પૂર નિયંત્રણ, સિંચાઈ, જળવિદ્યુત, મત્સ્યપાલન).

યોજનાનું નામ નદી લાભાર્થી રાજ્યો
ભાખરા-નાંગલ સતલુજ પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન
હીરાકુડ મહા ઓડિશા
નાગાર્જુન સાગર કૃષ્ણા આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા
નર્મદા (સરદાર સરોવર) નર્મદા ગુજરાત, MP, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર

🛡️ ૩. જળ સંરક્ષણના ઉપાયો

  • વૃષ્ટિ જળ સંચય: વરસાદના પાણીને રોકીને એકઠું કરવું (દા.ત. ખેત તલાવડી, ચેકડેમ).
  • જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર વિકાસ: આ એક પ્રાકૃતિક એકમ છે, જેમાં જમીન અને ભેજ સંરક્ષણ, વૃક્ષારોપણ અને વનીકરણ કરવામાં આવે છે.
  • કરકસરયુક્ત ઉપયોગ: બાગબગીચા, વાહનો ધોવા કે નહાવામાં પાણીનો બગાડ અટકાવવો.
  • જનજાગૃતિ: લોકભાગીદારી વધારવી અને જળ સંરક્ષણના અભિયાનો ચલાવવા.

💧 ૪. સિંચાઈની વિતરણ વ્યવસ્થા

ભારતના દરેક રાજ્યમાં સિંચાઈનું વિતરણ અસમાન છે:

  • વધુ સિંચાઈ: પંજાબ અને હરિયાણામાં નહેરોના કારણે સૌથી વધુ સિંચાઈ થાય છે.
  • ઓછી સિંચાઈ: મિઝોરમ જેવા પહાડી રાજ્યોમાં સિંચાઈનું પ્રમાણ ઓછું છે.
  • ભારતમાં સિંચાઈના મુખ્ય ત્રણ માધ્યમો છે: ૧. કુવા અને ટ્યુબવેલ (મુખ્ય), ૨. નહેરો, ૩. તળાવો.

💧 પ્રકરણ 11: નદી યોજનાઓ - માસ્ટર રિવિઝન ટેબલ

🗺️ ભારતની મુખ્ય નદી યોજનાઓ

યોજનાનું નામ નદી લાભાર્થી રાજ્ય યાદ રાખવાની ટ્રીક
ભાખરા-નાંગલ સતલુજ પંજાબ, હરિયાણા 'સતલુજ પર ભાખરી'
કોસી કોસી બિહાર બિહારનો 'શોક'
હીરાકુડ મહા નદી ઓડિશા 'મહા-હીરો' (મહા નદી-હીરાકુડ)
નાગાર્જુન સાગર કૃષ્ણા આંધ્રપ્રદેશ 'કૃષ્ણ-અર્જુન' (કૃષ્ણા-નાગાર્જુન)
નર્મદા (સરદાર સરોવર) નર્મદા ગુજરાત, MP ગુજરાતની જીવાદોરી
કૃષ્ણરાજ સાગર કાવેરી કર્ણાટક, તમિલનાડુ 'કાવેરી-કૃષ્ણ'
તુંગભદ્રા તુંગભદ્રા કર્ણાટક, આંધ્ર નદીનું નામ જ યોજના છે.

🎯 જળ સ્ત્રોતો (Short Recap):

✅ વૃષ્ટિય જળ: મુખ્ય સ્ત્રોત (વરસાદ).

✅ પૃષ્ઠીય જળ: સપાટી પરનું પાણી (નદી મુખ્ય સ્ત્રોત).

✅ ભૂમિગત જળ: જમીનની અંદરનું પાણી (ઉપયોગ: સિંચાઈ માટે).

💎 ગુજરાત સ્પેશિયલ (નકશા માટે):

  • નર્મદા: સરદાર સરોવર (ભરૂચ/નર્મદા)
  • તાપી: ઉકાઈ અને કાકરાપાર
  • મહી: કડાણા અને વણાકબોરી
  • સાબરમતી: ધરોઈ ડેમ

💧 પ્રકરણ 11: બોર્ડ સ્પેશિયલ હેતુલક્ષી પ્રશ્નો

વિભાગ 1: ૧૦ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ)

  1. પૃથ્વી પર જળ સંસાધનનો મુખ્ય સ્ત્રોત કયો છે?
    (A) નદી (B) સરોવર (C) વૃષ્ટિ (વરસાદ) (D) સાગર
  2. ભારતમાં સૌથી વધુ ભૂમિગત જળનો ઉપયોગ કયા ક્ષેત્રમાં થાય છે?
    (A) સિંચાઈ (B) ઉદ્યોગ (C) પીવા માટે (D) મત્સ્યપાલન
  3. ભાખરા-નાંગલ યોજના કઈ નદી પર બનાવવામાં આવી છે?
    (A) નર્મદા (B) કૃષ્ણા (C) સતલુજ (D) મહા નદી
  4. દુનિયાનો સૌથી લાંબો બંધ 'હીરાકુડ' કઈ નદી પર છે?
    (A) ગંગા (B) મહા નદી (C) ગોદાવરી (D) કાવેરી
  5. નાગાર્જુન સાગર બહુહેતુક યોજના કયા રાજ્યમાં આવેલી છે?
    (A) આંધ્રપ્રદેશ (B) ગુજરાત (C) પંજાબ (D) ઓડિશા
  6. કઈ નદીને 'બિહારનો શોક' કહેવામાં આવે છે?
    (A) ગંગા (B) બ્રહ્મપુત્ર (C) કોસી (D) યમુના
  7. બીજી સદીમાં કાવેરી નદી પર બનેલી જાણીતી નહેરનું નામ શું છે?
    (A) શારદા નહેર (B) ગ્રાન્ડ એનિકટ (C) સરહિંદ નહેર (D) અપર બારી દોઆબ
  8. સરદાર સરોવર યોજના કઈ નદી પર આવેલી છે?
    (A) તાપી (B) નર્મદા (C) મહી (D) સાબરમતી
  9. ભારતમાં સિંચાઈનો મુખ્ય સ્ત્રોત કયો છે?
    (A) નહેરો (B) કુવા અને ટ્યુબવેલ (C) તળાવો (D) વરસાદ
  10. કઈ યોજનાને કારણે પંજાબ અને હરિયાણામાં હરિયાળી ક્રાંતિ શક્ય બની?
    (A) ભાખરા-નાંગલ (B) દામોદર ખીણ (C) હીરાકુડ (D) નાગાર્જુન સાગર

વિભાગ 2: ૧૦ ખાલીજગ્યા પૂરો

  • ૧. પૃષ્ઠીય જળનો મુખ્ય સ્ત્રોત નદીઓ છે.
  • ૨. ભારતના ઉત્તર ના મેદાની પ્રદેશમાં સૌથી વધુ ભૂમિગત જળ મળે છે.
  • ૩. નર્મદા યોજના ગુજરાતની જીવાદોરી ગણાય છે.
  • ૪. કૃષ્ણરાજ સાગર યોજના કાવેરી નદી પર આવેલી છે.
  • ૫. જળ એ મર્યાદિત સંસાધન છે.
  • ૬. ગુજરાતમાં તાપી નદી પર ઉકાઈ અને કાકરાપાર યોજનાઓ છે.
  • ૭. હીરાકુડ યોજના ઓડિશા રાજ્યમાં આવેલી છે.
  • ૮. વૃષ્ટિ જળ સંચય માટે ખેત તલાવડી એ એક મહત્વનું માધ્યમ છે.
  • ૯. પંજાબમાં સિંચાઈનું પ્રમાણ આશરે ૯૦.૮% જેટલું ઊંચું છે.
  • ૧૦. જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર એ એક પ્રાકૃતિક એકમ છે.

વિભાગ 3: ૧૦ ખરા-ખોટા જણાવો

  • ૧. પૃથ્વી પર જળનો મુખ્ય સ્ત્રોત સાગર છે. - ખોટું (વરસાદ છે)
  • ૨. કુવા અને ટ્યુબવેલ ભારતમાં સિંચાઈના મુખ્ય સાધનો છે. - ખરું
  • ૩. ભાખરા-નાંગલ યોજના પંજાબમાં આવેલી છે. - ખરું
  • ૪. નાગાર્જુન સાગર યોજના નર્મદા નદી પર છે. - ખોટું (કૃષ્ણા નદી પર છે)
  • ૫. તળાવો દ્વારા સૌથી વધુ સિંચાઈ દક્ષિણ ભારતમાં થાય છે. - ખરું
  • ૬. જળ સંકટ માટે વધતી જતી વસ્તી એક મુખ્ય કારણ છે. - ખરું
  • ૭. ધરોઈ ડેમ સાબરમતી નદી પર આવેલો છે. - ખરું
  • ૮. હીરાકુડ બંધ દુનિયાનો સૌથી લાંબો બંધ છે. - ખરું
  • ૯. સિંચાઈના ક્ષેત્રનું વિતરણ ભારતમાં સમાન છે. - ખોટું
  • ૧૦. કડાણા ડેમ મહી નદી પર આવેલો છે. - ખરું

📝 પ્રકરણ 11: ૨ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નોત્તર

૧. 'બહુહેતુક યોજના' એટલે શું? તેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો જણાવો.

ઉત્તર: નદી ખીણો સાથે સંકળાયેલી એવી યોજનાઓ કે જેનો ઉદ્દેશ્ય એકસાથે અનેક સમસ્યાઓ હલ કરવાનો હોય, તેને બહુહેતુક યોજના કહેવાય છે.

મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો:

  • પૂર નિયંત્રણ અને જમીનનું ધોવાણ અટકાવવું.
  • સિંચાઈ અને પીવા માટે પાણી પૂરું પાડવું.
  • જળવિદ્યુત (Electricity) ઉત્પન્ન કરવી.
  • મત્સ્યપાલન, આંતરિક જળપરિવહન અને મનોરંજન.

૨. ભારતમાં જળ સંકટ ઉભું થવા પાછળના મુખ્ય કારણો કયા છે?

ઉત્તર:

  • વધતી જતી વસ્તી માટે અનાજની વધતી માંગને કારણે સિંચાઈમાં પાણીનો વધુ વપરાશ.
  • રોકડિયા પાકોનું વધતું જતું વાવેતર.
  • ઝડપી શહેરીકરણ અને બદલાતી જતી આધુનિક જીવનશૈલી.
  • પીવાના શુદ્ધ પાણીની અછત અને ભૂમિગત જળના સ્તરમાં થતો ઘટાડો.

૩. 'જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર' (Watershed) વિશે ટૂંકમાં માહિતી આપો.

ઉત્તર:

  • જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર એ એક પ્રાકૃતિક એકમ છે, જેનો ઉપયોગ નાના ક્ષેત્રમાં જળ વ્યવસ્થાપન માટે થાય છે.
  • કોઈ નદી અને તેની શાખાઓ દ્વારા જે વિસ્તારનું પાણી વહીને આવતું હોય તેને તે નદીનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર કહેવાય છે.
  • આ કાર્યક્રમમાં જમીન અને ભેજ સંરક્ષણ, વૃક્ષારોપણ, બાગાયત અને ગૌચર વિકાસ જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં આવે છે.

૪. વૃષ્ટિ જળ સંચય (Rainwater Harvesting) ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો જણાવો.

ઉત્તર: વરસાદના પાણીને રોકીને એકઠું કરવાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

  • ભૂમિગત જળના જથ્થામાં વધારો કરવો અને તેની ગુણવત્તા સુધારવી.
  • સપાટી પરથી વહી જતા પાણીનો જથ્થો ઘટાડવો.
  • ઉનાળા દરમિયાન પાણીની જે અછત સર્જાય છે તેને દૂર કરવી.
  • રસ્તાઓ પર પાણી ભરાઈ જતા અટકાવવા અને જળની વધતી જતી માંગ પૂરી કરવી.

૫. ભૂમિગત જળના ઉપયોગો જણાવો.

ઉત્તર:

  • ભૂમિગત જળનો સૌથી વધુ ઉપયોગ સિંચાઈ માટે કરવામાં આવે છે.
  • ભારતમાં કુવા અને ટ્યુબવેલ દ્વારા સૌથી વધુ સિંચાઈ ભૂમિગત જળનો ઉપયોગ કરીને જ થાય છે.
  • ઘરવપરાશમાં અને પીવાના પાણી માટે પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે.
  • ઉદ્યોગોમાં ઠંડક માટે અથવા પ્રક્રિયા માટે ભૂમિગત જળ વપરાય છે.

૬. ગુજરાતની મુખ્ય બહુહેતુક યોજનાઓ અને તેની નદીઓ જણાવો.

ઉત્તર: ગુજરાતની મુખ્ય યોજનાઓ નીચે મુજબ છે:

  • નર્મદા યોજના: નર્મદા નદી પર (સરદાર સરોવર).
  • ઉકાઈ અને કાકરાપાર યોજના: તાપી નદી પર.
  • કડાણા અને વણાકબોરી યોજના: મહી નદી પર.
  • ધરોઈ યોજના: સાબરમતી નદી પર.

💧 પ્રકરણ 11: ૩ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નો (સવિસ્તાર)

૧. ભારતમાં જળ સંકટ ઉભું થવાના કારણો સવિસ્તાર જણાવો.

ઉત્તર: ભારતમાં જળ સંકટ એક ગંભીર સમસ્યા બની રહી છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

  • વધતી જતી વસ્તી: દેશની વધતી જતી જનસંખ્યાને કારણે પીવાના અને ઘરવપરાશના પાણીની માંગમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.
  • અનાજની માંગ: વસ્તી વધારાને કારણે અનાજની માંગ પૂરી કરવા માટે વધુ પડતી સિંચાઈ કરવામાં આવે છે, જેથી પાણીનો વપરાશ વધ્યો છે.
  • રોકડિયા પાકોનું વાવેતર: હાલમાં ખેડૂતો વધુ નફા માટે રોકડિયા પાકો વધુ ઉગાડે છે, જેમાં ધાન્ય પાકો કરતા પાણીની જરૂરિયાત ઘણી વધારે હોય છે.
  • ભૂમિગત જળનો વધુ વપરાશ: પાતાળ કુવાઓ અને ટ્યુબવેલ દ્વારા જમીનમાંથી પુષ્કળ પાણી ખેંચવામાં આવતા ભૂમિગત જળનું સ્તર ઘણું નીચું ગયું છે.
  • શહેરીકરણ: ઝડપથી વધતા શહેરો અને બદલાતી જતી આધુનિક જીવનશૈલીને કારણે પાણીનો બગાડ વધ્યો છે.
  • જળ પ્રદૂષણ: ઉદ્યોગોનું કેમિકલયુક્ત પાણી અને ગટરના પાણી નદીઓમાં ભળવાથી શુદ્ધ પાણીની અછત સર્જાય છે.

૨. વૃષ્ટિ જળ સંચયના (Rainwater Harvesting) ઉદ્દેશ્યો વર્ણવો.

ઉત્તર: વરસાદના પાણીને રોકીને તેને જમીનમાં ઉતારવાના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

  • ભૂમિગત જળનો જથ્થો વધારવો: વરસાદના પાણીને જમીનમાં ઉતારી ભૂમિગત જળના જથ્થામાં વધારો કરવો અને તેનું સ્તર ઊંચું લાવવું.
  • પાણીની ગુણવત્તા સુધારવી: ભૂમિગત જળમાં શુદ્ધ વરસાદી પાણી ઉમેરાવાથી તેની ક્ષારતા ઘટે છે અને ગુણવત્તા સુધરે છે.
  • સપાટી પરથી વહી જતું પાણી ઘટાડવું: વરસાદમાં નદી-નાળામાં વહી જતાં પાણીને રોકીને તેનો સંગ્રહ કરવો.
  • ઉનાળાની અછત દૂર કરવી: વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવાથી ઉનાળાના સમયમાં પાણીની જે તીવ્ર અછત સર્જાય છે, તેને નિવારી શકાય છે.
  • રસ્તાઓ પર પાણી ભરાતા અટકાવવા: શહેરોમાં વરસાદી પાણીના યોગ્ય સંગ્રહથી રસ્તાઓ પર પાણી ભરાઈ જવાની સમસ્યા હલ થાય છે.
  • જળ પ્રદૂષણ ઘટાડવું: સપાટી પરનું પ્રદૂષિત પાણી જમીનમાં ઉતરતા પહેલા શુદ્ધ થાય છે.

૩. જળ સંસાધનોની જાળવણી અને વ્યવસ્થાપન માટેના સૂચનો જણાવો.

ઉત્તર: પાણી મર્યાદિત હોવાથી તેનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન કરવું જરૂરી છે:

  • કરકસરયુક્ત ઉપયોગ: બાગ-બગીચા, વાહનો ધોવા કે નહાવા-ધોવામાં પાણીનો ઓછામાં ઓછો અને કરકસરયુક્ત ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
  • લોક જાગૃતિ: જળ સંરક્ષણ માટે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવી જોઈએ અને જળ વ્યવસ્થાપનમાં લોક ભાગીદારી વધારવી જોઈએ.
  • પુનઃ ઉપયોગ (Recycle): વપરાયેલા પાણીને શુદ્ધ કરી ઉદ્યોગો કે બાગાયતમાં ફરીથી વાપરવું જોઈએ.
  • જળ સ્ત્રોતોનું રક્ષણ: નદીઓ, સરોવરો અને તળાવોને પ્રદૂષિત થતા અટકાવવા જોઈએ.
  • ચેકડેમ અને ખેત તલાવડી: નાની નદીઓ પર ચેકડેમ બાંધવા જોઈએ અને ખેતરોમાં 'ખેત તલાવડી' બનાવી વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવો જોઈએ.
  • ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ: ખેતીમાં પાણીનો બગાડ અટકાવવા માટે ટપક સિંચાઈ અથવા ફુવારા પદ્ધતિનો ઉપયોગ વધારવો જોઈએ.

🏛️ પ્રકરણ 11: ૪ ગુણના મોસ્ટ IMP લાંબા પ્રશ્નો

૧. બહુહેતુક યોજનાઓ એટલે શું? તેના ઉદ્દેશ્યો જણાવી ભારતની મુખ્ય યોજનાઓ વિશે માહિતી આપો.

ઉત્તર: નદીઓ પર બંધ બાંધીને રચવામાં આવતા મોટા જળાશયો અને તેના દ્વારા અનેક હેતુઓ સિદ્ધ કરવાની યોજનાને બહુહેતુક યોજના કહેવાય છે.

મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો:

  • પૂર નિયંત્રણ: નદીઓમાં આવતા વિનાશક પૂરને રોકી જાન-માલનું રક્ષણ કરવું.
  • સિંચાઈ: નહેરો દ્વારા ખેતી માટે પાણી પહોંચાડી કૃષિ ઉત્પાદન વધારવું.
  • જળવિદ્યુત: બંધના પાણીનો ઉપયોગ કરી કુદરતી અને પ્રદૂષણમુક્ત વીજળી ઉત્પન્ન કરવી.
  • મત્સ્યપાલન: જળાશયોમાં માછલીઓનો ઉછેર કરી રોજગારી પૂરી પાડવી.
  • પર્યટન: જળાશયોની આસપાસ બાગ-બગીચા બનાવી પ્રવાસન સ્થળ તરીકે વિકસાવવા.

ભારતની મુખ્ય યોજનાઓ (કોષ્ટક):

યોજના નદી લાભાર્થી રાજ્યો
ભાખરા-નાંગલ સતલુજ પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન
હીરાકુડ મહા નદી ઓડિશા
નાગાર્જુન સાગર કૃષ્ણા આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા
નર્મદા (સરદાર સરોવર) નર્મદા ગુજરાત, MP, રાજસ્થાન

૨. જળ સંસાધનોની જળવણી માટેના ઉપાયો (જળ સંરક્ષણ) સવિસ્તાર સમજાવો.

ઉત્તર: જળ એ મર્યાદિત સંસાધન હોવાથી તેનું સંરક્ષણ અત્યંત અનિવાર્ય છે. તે માટે નીચે મુજબના પગલાં લેવા જોઈએ:

  • વૃષ્ટિ જળ સંચય: વરસાદના પાણીને વહી જતું રોકીને જમીનમાં ઉતારવું જોઈએ. આ માટે ખેત તલાવડી, ચેકડેમ અને શોષ ખાડા બનાવવા જોઈએ.
  • જળપ્લાવિત ક્ષેત્ર વિકાસ: નદીના આખા બેસિન વિસ્તારમાં વનીકરણ, જમીન સંરક્ષણ અને ભેજ સંરક્ષણના કાર્યક્રમો હાથ ધરવા જોઈએ.
  • કરકસરયુક્ત ઉપયોગ: ઘરેલું વપરાશમાં, ઉદ્યોગોમાં અને જાહેર સ્થળોએ પાણીનો બગાડ અટકાવવો જોઈએ. ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ જેવી આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવી જોઈએ.
  • લોકજાગૃતિ: જળ સંરક્ષણના અભિયાનો ચલાવી લોકોમાં જળનું મહત્વ સમજાવવું જોઈએ. લોકભાગીદારી વગર જળ સંરક્ષણ શક્ય નથી.
  • જળ પ્રદૂષણ પર નિયંત્રણ: નદીઓ અને સરોવરોમાં કેમિકલયુક્ત કે ગંદુ પાણી ભળતું અટકાવવું જોઈએ.
  • ભૂમિગત જળમાં વધારો: જમીનની અંદર પાણી ઉતારવાના પ્રયત્નો કરી ભૂમિગત જળના સ્તર ઊંચા લાવવા જોઈએ.

૩. ભારતમાં જળ સંકટની સમસ્યા ગંભીર બની રહી છે - કારણો અને અસરો જણાવો.

ઉત્તર: ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ હોવાથી પાણીની માંગ સતત વધી રહી છે, જે જળ સંકટનું મુખ્ય કારણ છે.

જળ સંકટના કારણો:

  • વધતી વસ્તી: પીવાના પાણીની માંગમાં પ્રચંડ વધારો.
  • રોકડિયા પાકો: વધુ નફા માટે વધુ પાણી લેતા પાકોનું વાવેતર (દા.ત. શેરડી).
  • ભૂમિગત જળનો અતિશય વપરાશ: પાતાળ કુવાઓ દ્વારા જળસ્તર નીચે જવું.
  • શહેરીકરણ: શહેરોમાં પાણીનો વધુ વપરાશ અને બગાડ.

જળ સંકટની અસરો:

  • ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલાઓને પીવાનું પાણી મેળવવા લાંબે સુધી જવું પડે છે.
  • ખેતીના ઉત્પાદન પર વિપરીત અસર પડે છે.
  • પીવાના પાણીની ગુણવત્તા ઘટતા સ્વાસ્થ્યના પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.
  • ઘણી જગ્યાએ પાણીને કારણે રાજ્યો વચ્ચે વિવાદો સર્જાય છે.

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: મિશન 2025 🎯

​શું તમારે સામાજિક વિજ્ઞાનમાં 80/80 મેળવવા છે?

મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸https://topmate.io/dangar_purna/1859041

​✅ ખાસિયતો:

  • ​📌 નવી બ્લુપ્રિન્ટ મુજબ IMP પ્રશ્નો
  • ​🗺️ નકશા પૂર્તિની સરળ સમજૂતી
  • ​📝 મુદ્દાસર અને સરળ ભાષામાં જવાબો
  • ​⚡ વિભાગ-A માટે ટૂંકા પ્રશ્નોનો સંગ્રહ

​તમારી તૈયારીને બનાવો સ્માર્ટ અને મેળવો બોર્ડમાં સફળતા!