ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પ્રકરણ 7: આપણા વારસાનું જતન | સંપૂર્ણ IMP નોટ્સ( Std 10 Chapter 7 Social science Gujrati ma)

પ્રકરણ 7: આપણા વારસાનું જતન

વારસાની જાળવણી અને આપણી નૈતિક ફરજો - સંપૂર્ણ શોર્ટ નોટ્સ

🛡️ ૧. વારસાનું જતન શા માટે?

ભારતનો વારસો વૈવિધ્યસભર છે. તેને સાચવવો એ આપણી જરૂરિયાત છે કારણ કે:

• વારસો એ દેશની **ઓળખ** છે. તેના વગર દેશ દિશાહીન બની જાય છે.
• તે આપણને ગૌરવ અપાવે છે અને નવી પેઢીને માર્ગદર્શન આપે છે.
• પ્રવાસન ઉદ્યોગ માટે વારસો ખૂબ જ મહત્વનો છે, જે દેશને આર્થિક ફાયદો કરાવે છે.

💡 રોજિંદું ઉદાહરણ: જેમ આપણા ઘરના વડીલો આપણને સંસ્કાર અને જૂની વાતો શીખવે છે, તેમ આપણો રાષ્ટ્રીય વારસો આપણને દેશના ઈતિહાસ અને ગૌરવની યાદ અપાવે છે.

🌍 ૨. પર્યટન ઉદ્યોગ અને વારસો

યુનેસ્કોએ ભારતના ઘણા સ્થળોને 'વૈશ્વિક વારસા' માં સ્થાન આપ્યું છે, જેનાથી પર્યટન વધ્યું છે.

• પર્યટનથી સ્થાનિક લોકોને **રોજગારી** મળે છે (ગાઈડ, હોટેલ, હસ્તકલાના વેપારીઓ).
• પર્યટનથી વિદેશી હૂંડિયામણ ભારતમાં આવે છે.
• આપણી કલા અને સંસ્કૃતિનો પ્રચાર આખા વિશ્વમાં થાય છે.

🤝 ૩. નાગરિકની નૈતિક ફરજો

બંધારણની કલમ **51 (ક)** માં વારસાના જતન માટે નાગરિકની મૂળભૂત ફરજો દર્શાવેલી છે:

• ઐતિહાસિક સ્મારકોને નુકસાન ન પહોંચાડવું.
• સ્મારકો પર લખાણ લખવું કે તેને ગંદુ કરવું નહીં.
• આપણી સામાજિક સંસ્કૃતિના સમૃદ્ધ વારસાનું મૂલ્ય સમજી તેની જાળવણી કરવી.
• જંગલો, તળાવો અને નદીઓ જેવા કુદરતી પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું.

💡 રોજિંદું ઉદાહરણ: જ્યારે આપણે કોઈ કિલ્લા કે તાજમહેલ જોવા જઈએ, ત્યારે ત્યાં આપણું નામ કોતરવું એ ગુનો છે. આપણે તેને આપણા ઘરની જેમ સાચવવું જોઈએ.

⚖️ ૪. કાયદાકીય અને સરકારી પ્રયત્નો

• 1958 નો કાયદો: પ્રાચીન સ્મારકો અને પુરાતત્વીય સ્થળોની જાળવણી માટેનો કાયદો.
• ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI): આ સંસ્થા ભારતના 5000 થી વધુ સ્મારકોની દેખભાળ કરે છે.
• તાજમહેલને વાયુ પ્રદૂષણથી બચાવવા આસપાસના મથુરા રિફાઇનરી જેવા ઉદ્યોગો બંધ કરવામાં આવ્યા અથવા તેને દૂર ખસેડાયા.

🏛️ ૫. મહત્વના સંગ્રહાલયો

સંગ્રહાલય	શહેર
રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય	નવી દિલ્હી
સાલારજંગ સંગ્રહાલય	હૈદરાબાદ
કેલિકો મ્યુઝિયમ	અમદાવાદ
વડોદરા મ્યુઝિયમ	વડોદરા

🚀 પ્રકરણ 7: માસ્ટર રિવિઝન ટેબલ અને મેમરી ટ્રીક્સ

🏛️ ભારતના પ્રખ્યાત સંગ્રહાલયો

સંગ્રહાલયનું નામ	શહેર (સ્થળ)	યાદ રાખવાની શોર્ટ ટ્રીક
રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય	નવી દિલ્હી	દેશનું 'રાષ્ટ્રીય' કામ દિલ્હીથી જ થાય.
ભારતીય સંગ્રહાલય	કોલકાતા	જૂનું 'ભારતીય' પાટનગર કોલકાતા હતું.
સાલારજંગ સંગ્રહાલય	હૈદરાબાદ	હૈદરાબાદનો 'સાલાર' (સરદાર).
પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ મ્યુઝિયમ	મુંબઈ	મુંબઈના 'પ્રિન્સ' (અમીર લોકો).

💎 ગુજરાતના અમૂલ્ય વારસાના કેન્દ્રો

સંસ્થા / સંગ્રહાલય	શહેર
L.D. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ડોલોજી	અમદાવાદ
શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય લાયબ્રેરી	પાટણ
વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગેલેરી	વડોદરા

⚖️ કાયદાકીય શોર્ટ નોટ્સ:

✅ કલમ 51 (ક): ભારતીય નાગરિકની 6, 7 અને 9 (જ, છ, ટ) નંબરની મૂળભૂત ફરજો વારસા સાથે જોડાયેલી છે.

✅ પ્રાચીન સ્મારકોનો કાયદો: વર્ષ 1958 માં અમલમાં આવ્યો. (યાદ રાખો: આઝાદીના ૧૧ વર્ષ પછી).

✅ ASI: Archaeological Survey of India (ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ) - જે સ્મારકોનું જતન કરે છે.

💰 પ્રવાસન ઉદ્યોગના ૩ 'R':

• R - Rozgari: ગાઈડ, ડ્રાઈવર અને ફેરિયાઓને કામ મળે.
• R - Rupiya: વિદેશી હૂંડિયામણ ભારતમાં આવે.
• R - Rakshan: લોકો જાગૃત થાય તો જ વારસાનું રક્ષણ થાય.

🛡️ પ્રકરણ 7: બોર્ડ પરીક્ષા IMP હેતુલક્ષી પ્રશ્નો

વિભાગ 1: ૧૦ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ)

1. ભારતીય બંધારણની કઈ કલમમાં નાગરિકની મૂળભૂત ફરજો દર્શાવી છે?
   (A) કલમ 45 (B) કલમ 51 (ક) (C) કલમ 52 (D) કલમ 48
2. ભારત સરકારે 'પ્રાચીન સ્મારકો અને પુરાતત્વીય સ્થળો' નો કાયદો ક્યારે પસાર કર્યો?
   (A) 1951 (B) 1958 (C) 1962 (D) 1970
3. 'સાલારજંગ સંગ્રહાલય' કયા શહેરમાં આવેલું છે?
   (A) દિલ્હી (B) હૈદરાબાદ (C) મુંબઈ (D) કોલકાતા
4. વિશ્વધર્મ પરિષદ (શિકાગો) માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કોણે કર્યું હતું?
   (A) ગાંધીજી (B) સ્વામી વિવેકાનંદ (C) રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (D) દયાનંદ સરસ્વતી
5. 'છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વાસ્તુ સંગ્રહાલય' ક્યાં આવેલું છે?
   (A) પુણે (B) મુંબઈ (C) નાગપુર (D) કોલ્હાપુર
6. પર્યટન ઉદ્યોગથી દેશને શું પ્રાપ્ત થાય છે?
   (A) વિદેશી હૂંડિયામણ (B) વસ્તી વધારો (C) જમીન પ્રદૂષણ (D) આયાત ખર્ચ
7. શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય જૈન જ્ઞાનભંડાર ક્યાં આવેલો છે?
   (A) અમદાવાદ (B) પાટણ (C) જૂનાગઢ (D) સુરત
8. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) આશરે કેટલા સ્મારકોનું જતન કરે છે?
   (A) 1000 (B) 3000 (C) 5000 થી વધુ (D) 10000
9. કયું સંગ્રહાલય અમદાવાદમાં આવેલું છે?
   (A) રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય (B) કેલિકો મ્યુઝિયમ (C) સાલારજંગ (D) વડોદરા મ્યુઝિયમ
10. ભારતના વારસા માટે કઈ ભાવના વિશ્વમાં અજોડ છે?
    (A) વિસ્તારવાદ (B) વિવિધતામાં એકતા (C) અલગતાવાદ (D) ભૌતિકવાદ

વિભાગ 2: ૧૦ ખાલીજગ્યા પૂરો

• ૧. બંધારણની કલમ 51 (ક) માં ૬, ૭ અને ૯ ક્રમની ફરજો વારસા સાથે જોડાયેલી છે.
• ૨. ભારતની વિશેષતા 'વસુધૈવ કુટુંબકમ્' ની ભાવના છે.
• ૩. રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય નવી દિલ્હીમાં આવેલું છે.
• ૪. પાટણમાં આવેલી રાણકી વાવ સાત માળની છે.
• ૫. પર્યટનથી સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળે છે.
• ૬. L.D. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ડોલોજી અમદાવાદમાં આવેલી સંસ્થા છે.
• ૭. વારસો એ દેશની ઓળખ છે.
• ૮. મુગલ સમ્રાટ શાહજહાં એ તાજમહેલનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું.
• ૯. 1958 ના કાયદા મુજબ સ્મારકોને નુકસાન પહોંચાડવું એ ગુનો છે.
• ૧૦. સ્વામી વિવેકાનંદે શિકાગો (અમેરિકા) માં પ્રવચન આપ્યું હતું.

વિભાગ 3: ૧૦ ખરા-ખોટા જણાવો

• ૧. તાજમહેલનું નિર્માણ આરસપહાણથી થયું છે. - ખરું
• ૨. સાલારજંગ સંગ્રહાલય કોલકાતામાં આવેલું છે. - ખોટું
• ૩. વડોદરા મ્યુઝિયમ અને પિક્ચર ગેલેરી વડોદરામાં છે. - ખરું
• ૪. પર્યટન ઉદ્યોગથી વિદેશી હૂંડિયામણ મળે છે. - ખરું
• ૫. બંધારણની કલમ 51 (ક) માં 15 મૂળભૂત ફરજો છે. - ખોટું (૧૧ છે)
• ૬. ASI નું પૂરું નામ 'એટોમિક સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા' છે. - ખોટું
• ૭. 1958 નો કાયદો પ્રાચીન સ્મારકોની રક્ષા માટે છે. - ખરું
• ૮. વારસાના સ્થળો પર લખાણ લખવું એ સારી બાબત છે. - ખોટું
• ૯. યુનેસ્કોએ ભારતના અનેક સ્થળોને વર્લ્ડ હેરિટેજમાં સ્થાન આપ્યું છે. - ખરું
• ૧૦. ભારતનો વારસો અર્વાચીન છે. - ખોટું (પ્રાચીન અને સમૃદ્ધ છે)

📝 પ્રકરણ 7: ૨ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નોત્તર

૧. આપણે આપણા વારસાનું જતન શા માટે કરવું જોઈએ?

ઉત્તર:

• વારસો એ દેશની ઓળખ (Identity) છે, તેના વગર દેશ દિશાહીન બની જાય છે.
• તે આપણને પૂર્વજોની સિદ્ધિઓનો પરિચય કરાવે છે અને ગૌરવની લાગણી જન્માવે છે.
• દેશમાં પ્રવાસન ઉદ્યોગના વિકાસ માટે અને આર્થિક સમૃદ્ધિ માટે વારસાનું જતન જરૂરી છે.
• આપણો વારસો એ નવી પેઢી માટે માર્ગદર્શક અને પ્રેરણાસ્ત્રોત છે.

૨. પર્યટન ઉદ્યોગથી થતા આર્થિક ફાયદાઓ જણાવો.

ઉત્તર:

• પર્યટન ઉદ્યોગથી દેશને પુષ્કળ પ્રમાણમાં વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) પ્રાપ્ત થાય છે.
• સ્થાનિક લોકો, જેવા કે ગાઈડ, ડ્રાઈવર, હોટેલ માલિકો અને હસ્તકલાના વેપારીઓને રોજગારી મળે છે.
• વારસાના સ્થળોની આસપાસ પરિવહન અને સંદેશાવ્યવહાર જેવી માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ થાય છે.

૩. બંધારણની કલમ 51 (ક) મુજબ નાગરિકની વારસા અંગેની ફરજો કઈ છે?

ઉત્તર: બંધારણની કલમ 51 (ક) માં 6, 7 અને 9 (જ, છ, ટ) ક્રમની ફરજોમાં નીચેના મુદ્દા છે:

• આપણી સામાજિક સંસ્કૃતિના સમૃદ્ધ વારસાનું મૂલ્ય સમજી તેની જાળવણી કરવી.
• જંગલો, તળાવો, નદીઓ અને વન્ય પશુ-પક્ષીઓ સહિત કુદરતી પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું.
• જાહેર મિલકતોનું રક્ષણ કરવું અને હિંસાનો ત્યાગ કરવો.

૪. 1958 ના 'પ્રાચીન સ્મારકો' અંગેના કાયદામાં કઈ જોગવાઈઓ છે?

ઉત્તર:

• આ કાયદા મુજબ કોઈપણ પ્રાચીન સ્મારકને નુકસાન પહોંચાડવું, ખસેડવું કે તેમાં ફેરફાર કરવો એ શિક્ષાપાત્ર ગુનો છે.
• સરકાર આવા સ્મારકોને 'રાષ્ટ્રીય મહત્વના સ્મારકો' જાહેર કરીને તેની જાળવણીની જવાબદારી સ્વીકારે છે.
• સ્મારકોના ખોદકામ (Excavation) માટે કેન્દ્રીય સરકારની પરવાનગી વગર કોઈ પણ કાર્ય થઈ શકતું નથી.

૫. સંગ્રહાલયોના જતન માટે કઈ કાળજી લેવી જોઈએ?

ઉત્તર:

• સંગ્રહાલયોમાં રહેલી કિંમતી વસ્તુઓને ચોરી કે નુકસાનથી બચાવવા માટે ચુસ્ત સુરક્ષા વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.
• પુરાતત્વીય ચીજવસ્તુઓને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી (Chemical cleaning) સાચવવી જોઈએ જેથી તે લાંબો સમય ટકી રહે.
• લોકોમાં સંગ્રહાલયો પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવા પ્રદર્શનો અને સેમિનારો યોજવા જોઈએ.

૬. વાયુ પ્રદૂષણથી તાજમહેલને બચાવવા કયા પગલાં લેવાયા છે?

ઉત્તર:

• આગ્રાની આસપાસની મથુરા રિફાઇનરી અને અન્ય પ્રદૂષણ ફેલાવતા ઉદ્યોગોને બંધ કરવામાં આવ્યા અથવા દૂર ખસેડાયા.
• તાજમહેલની આસપાસના વિસ્તારને 'ઇકો સેન્સિટિવ ઝોન' જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
• સ્મારકને પીળાશથી બચાવવા માટે સમયાંતરે તેની 'ક્લે ટ્રીટમેન્ટ' (મુલ્તાની માટીથી સફાઈ) કરવામાં આવે છે.

🏛️ પ્રકરણ 7: ૩ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નો (સંપૂર્ણ વિગતવાર)

૧. પર્યટન ઉદ્યોગ અને આપણા વારસા વચ્ચેનો સંબંધ સમજાવો.

ઉત્તર: વારસો અને પર્યટન એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે:

• આર્થિક ફાયદો: જ્યારે યુનેસ્કો દ્વારા ભારતના સ્થળોને 'વર્લ્ડ હેરિટેજ' જાહેર કરવામાં આવે છે, ત્યારે ત્યાં વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધે છે. આનાથી દેશને કિંમતી વિદેશી હૂંડિયામણ મળે છે.
• રોજગારીનું સર્જન: પર્યટન સ્થળો પર ગાઈડ, ફોટોગ્રાફર, ડ્રાઈવર અને હસ્તકલાના કારીગરોને સીધી રોજગારી મળે છે. હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ ઉદ્યોગનો વિકાસ થાય છે.
• સાંસ્કૃતિક ગૌરવ: પ્રવાસન દ્વારા આપણી કલા, સ્થાપત્ય અને સંસ્કૃતિનો પ્રચાર વિશ્વભરમાં થાય છે. તેનાથી દેશની પ્રતિષ્ઠા વધે છે.
• જાળવણી: પર્યટનથી થતી આવકનો એક ભાગ સ્મારકોના સમારકામ અને રક્ષણ માટે વાપરવામાં આવે છે.

૨. ભારતીય વારસાના જતન માટે સરકારે કયા કયા પ્રયત્નો કર્યા છે?

ઉત્તર: ભારત સરકારે વારસાના રક્ષણ માટે કાયદાકીય અને સંસ્થાકીય પગલાં લીધા છે:

• 1958 નો કાયદો: સરકારે 'પ્રાચીન સ્મારકો અને પુરાતત્વીય સ્થળો' અંગેનો કાયદો બનાવ્યો છે, જે મુજબ ઐતિહાસિક સ્મારકોને નુકસાન પહોંચાડવું એ ગુનો છે.
• ASI ની ભૂમિકા: 'ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ' (ASI) સંસ્થા આખા દેશમાં આશરે 5000 થી વધુ સ્મારકોની દેખભાળ કરે છે.
• વિશેષ જાળવણી: પ્રદૂષણને કારણે તાજમહેલ જેવા સ્મારકોને નુકસાન ન થાય તે માટે આસપાસના ફેક્ટરીઓ પર નિયંત્રણો મૂકવામાં આવ્યા છે.
• જનજાગૃતિ: શાળા-કોલેજોમાં વારસાનું મહત્વ ભણાવવામાં આવે છે અને દર વર્ષે 'વર્લ્ડ હેરિટેજ ડે' ની ઉજવણી કરીને લોકોને જાગૃત કરવામાં આવે છે.

૩. વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે આપણે કયા પગલાં લેવા જોઈએ?

ઉત્તર: કુદરતી વારસો પણ આપણા જીવનનો અવિભાજ્ય અંગ છે, તેને બચાવવો જરૂરી છે:

• અભયારણ્યોની સ્થાપના: વન્યજીવો નિર્ભય રીતે ફરી શકે તે માટે વધુને વધુ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને અભયારણ્યો બનાવવા જોઈએ.
• શિકાર પર પ્રતિબંધ: લુપ્ત થતા પ્રાણીઓના શિકાર પર કડક પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ અને શિકારીઓને આકરી સજા થવી જોઈએ.
• પર્યાવરણ સંતુલન: જંગલોનું પ્રમાણ વધારવું જોઈએ જેથી પ્રાણીઓને કુદરતી આવાસ (ઘર) મળી રહે.
• લોકભાગીદારી: વન્યજીવ સપ્તાહની ઉજવણી કરીને લોકોમાં વન્યજીવો પ્રત્યે પ્રેમ અને દયા જાગૃત કરવી જોઈએ.

૪. 'ભારત વિવિધતામાં એકતા ધરાવતો દેશ છે' - વિધાન સમજાવો.

ઉત્તર: ભારત વિશ્વમાં એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં અદભૂત વિવિધતા જોવા મળે છે:

• ધાર્મિક અને ભાષાકીય વિવિધતા: ભારતમાં હિન્દુ, મુસ્લિમ, શિખ, ઈસાઈ જેવા અનેક ધર્મો અને સેંકડો ભાષાઓ હોવા છતાં લોકો રાષ્ટ્રીય ભાવનાથી જોડાયેલા છે.
• સાંસ્કૃતિક સમન્વય: પ્રાચીન કાળથી વિદેશી પ્રજાઓ ભારતમાં આવી અને અહીંની સંસ્કૃતિમાં ભળી ગઈ, જેનાથી એક 'મિશ્ર સંસ્કૃતિ' (Composite Culture) નો વિકાસ થયો.
• સહિષ્ણુતા: ભારતીય પ્રજાએ તમામ ધર્મો અને સંપ્રદાયો પ્રત્યે આદર અને સમભાવ રાખ્યો છે. સ્વામી વિવેકાનંદે શિકાગો પરિષદમાં આ જ વાત વિશ્વને જણાવી હતી.
• રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો: કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી સુધી આખો દેશ એક જ રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રગીતને માન આપે છે, જે વિવિધતામાં એકતાના દર્શન કરાવે છે.

🏛️ પ્રકરણ 7: ૪ ગુણના મોસ્ટ IMP લાંબા પ્રશ્નો

૧. આપણા વારસાના જતન અને સંરક્ષણ માટે નાગરિકની ભૂમિકા/ફરજો સવિસ્તાર વર્ણવો.

ઉત્તર: ભારતનો વારસો એ આપણી રાષ્ટ્રીય ઓળખ છે. તેના જતન માટે નાગરિકોની ભૂમિકા નીચે મુજબ છે:

• બંધારણીય ફરજો: ભારતીય બંધારણની કલમ 51 (ક) માં નાગરિકની 11 મૂળભૂત ફરજો દર્શાવી છે, જે પૈકી 6 (જ), 7 (છ) અને 9 (ટ) સીધી રીતે વારસાના જતન સાથે જોડાયેલી છે.
• ઐતિહાસિક સ્મારકોનું રક્ષણ: પ્રાચીન સ્મારકો અને ઐતિહાસિક સ્થળોને નુકસાન ન પહોંચાડવું. તેના પર લખાણ લખવું, ચિત્રો દોરવા કે ગંદકી કરવી એ સાંસ્કૃતિક અપરાધ છે.
• પર્યાવરણનું જતન: વારસામાં માત્ર ઈમારતો જ નહીં પણ કુદરતી વારસો પણ આવે છે. નદીઓ, તળાવો, વન્ય પશુ-પક્ષીઓ અને જંગલોનું રક્ષણ કરવું એ દરેક નાગરિકની નૈતિક ફરજ છે.
• લોકજાગૃતિ: વારસાના સ્થળોની મુલાકાત વખતે સ્વચ્છતા જાળવવી અને બીજા પ્રવાસીઓને પણ સ્મારકો સાચવવા માટે પ્રેરિત કરવા.
• શાળા-કોલેજોની ભૂમિકા: વિદ્યાર્થીઓમાં દેશના ઈતિહાસ અને વારસા પ્રત્યે ગૌરવની લાગણી જન્મે તેવા શૈક્ષણિક પ્રવાસો અને સેમિનારોનું આયોજન કરવું જોઈએ.

૨. પર્યટન ઉદ્યોગથી થતા આર્થિક અને સામાજિક ફાયદાઓ સવિસ્તાર સમજાવો.

ઉત્તર: વારસો એ પ્રવાસન ઉદ્યોગનો મુખ્ય આધાર છે, તેના ફાયદા નીચે મુજબ છે:

• આર્થિક સમૃદ્ધિ: પર્યટન સ્થળોને કારણે દેશને મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી હૂંડિયામણ પ્રાપ્ત થાય છે. જે દેશના વિકાસમાં મદદરૂપ બને છે.
• રોજગારીની તકો: પર્યટનથી સ્થાનિક લોકો જેવા કે ટૂરિસ્ટ ગાઈડ, ટેક્સી ડ્રાઈવર, હોટેલ સંચાલકો, ફોટોગ્રાફર્સ અને હસ્તકલાના કારીગરોને રોજગારી મળે છે.
• સાંસ્કૃતિક વિનિમય: જ્યારે વિદેશી પ્રવાસીઓ ભારતમાં આવે છે ત્યારે તેઓ આપણી સંસ્કૃતિથી પરિચિત થાય છે, જેનાથી વિશ્વસ્તરે ભારતની પ્રતિષ્ઠા વધે છે.
• સ્થાનિક વિકાસ: વારસાના સ્થળોની આસપાસ રેલવે, પાકા રસ્તાઓ, વીજળી અને પાણી જેવી માળખાગત સુવિધાઓનો ઝડપી વિકાસ થાય છે.
• કલાને પ્રોત્સાહન: પ્રવાસીઓ સ્થાનિક ચીજવસ્તુઓ ખરીદતા હોવાથી લુપ્ત થતી હસ્તકલાઓ અને લોકકલાઓને નવું જીવન મળે છે.

૩. 'આપણો વારસો આપણું ગૌરવ' - આ વારસાના જતન માટે કયા પગલાં લેવા જોઈએ?

ઉત્તર: વારસાને સાચવવા માટે સરકાર અને સમાજે સાથે મળીને કામ કરવું જોઈએ:

• કાયદાનું કડક પાલન: 1958 ના 'પ્રાચીન સ્મારકો અને પુરાતત્વીય સ્થળો' ના કાયદા હેઠળ સ્મારકોને નુકસાન કરનારને કડક સજા કે દંડ થવો જોઈએ.
• વૈજ્ઞાનિક જાળવણી: પુરાતત્વ ખાતાએ (ASI) સ્મારકોનું સમારકામ કરતી વખતે ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે તેનું મૂળ સ્વરૂપ, આકાર કે કદ બદલાય નહીં. રાસાયણિક પદ્ધતિઓ દ્વારા સ્મારકોને સાફ કરવા જોઈએ.
• સંગ્રહાલયોનું રક્ષણ: કિંમતી હસ્તપ્રતો અને પુરાતત્વીય નમૂનાઓને ચોરી થતા બચાવવા માટે સંગ્રહાલયોમાં આધુનિક સુરક્ષા અને સીસીટીવી કેમેરા લગાવવા જોઈએ.
• પ્રદૂષણ પર નિયંત્રણ: તાજમહેલ જેવા આરસના સ્મારકોને એસિડ વર્ષા અને વાયુ પ્રદૂષણથી બચાવવા આસપાસના ઉદ્યોગોને ઈકો-ફ્રેન્ડલી ટેકનોલોજી વાપરવા દબાણ કરવું જોઈએ.
• જનશિક્ષણ: પાઠ્યપુસ્તકોમાં વારસાના જતનની વાતો ઉમેરવી જોઈએ અને 'વર્લ્ડ હેરિટેજ ડે' જેવા દિવસોની ઉજવણી કરવી જોઈએ.

Social science chapter 8👇https://pramukhdps.blogspot.com/2026/01/10-8-imp-std-10-th--8-social.html

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: મિશન 2025 🎯

​શું તમારે સામાજિક વિજ્ઞાનમાં 80/80 મેળવવા છે?

મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸https://topmate.io/dangar_purna/1859041

​✅ ખાસિયતો:

• ​📌 નવી બ્લુપ્રિન્ટ મુજબ IMP પ્રશ્નો
• ​🗺️ નકશા પૂર્તિની સરળ સમજૂતી
• ​📝 મુદ્દાસર અને સરળ ભાષામાં જવાબો
• ​⚡ વિભાગ-A માટે ટૂંકા પ્રશ્નોનો સંગ્રહ

​તમારી તૈયારીને બનાવો સ્માર્ટ અને મેળવો બોર્ડમાં સફળતા!