ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પ્રકરણ 10: ભારત: કૃષિ | સંપૂર્ણ IMP નોટ્સ અને સુધારા(Std 10 chapter 10 Social science Gujrati ma)

પ્રકરણ 10: ભારત: કૃષિ

ખેતીના પ્રકારો, પદ્ધતિઓ, મુખ્ય પાકો અને કૃષિ સુધારા - સંપૂર્ણ શોર્ટ નોટ્સ

🚜 ૧. ખેતીના મુખ્ય પ્રકારો

• જીવન નિર્વાહ ખેતી: ખેડૂત પોતાના પરિવારના ભરણપોષણ માટે જ ખેતી કરે, જેમાં ઉત્પાદન ઘરવપરાશમાં જ વપરાઈ જાય.
• સૂકી ખેતી (Dry Farming): જ્યાં વરસાદ ઓછો પડે છે અને સિંચાઈની સગવડ નથી, ત્યાં માત્ર વર્ષમાં એક જ વાર પાક લેવાય (દા.ત. બાજરી, જુવાર).
• આદ્ર ખેતી (Wet Farming): જ્યાં વધુ વરસાદ પડે છે અને સિંચાઈની સગવડ છે. અહીં વર્ષમાં એકથી વધુ પાક લઈ શકાય.
• ઝૂમ ખેતી (Shifting Agriculture): જંગલો કાપીને કે બાળીને કરાતી અસ્થાયી ખેતી. ૨-૩ વર્ષ પછી જમીન બદલવામાં આવે છે.
• બાગાયતી ખેતી: લાંબા સમય સુધી ઉત્પાદન આપતા પાકો (ચા, કોફી, રબર, ફળો) ની અત્યંત માવજત સાથે થતી ખેતી.
• સઘન ખેતી: સિંચાઈ અને રાસાયણિક ખાતરોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી હેક્ટર દીઠ વધુ ઉત્પાદન મેળવવાની ખેતી. તેને 'વ્યાપારી ખેતી' પણ કહેવાય છે.

🌾 ૨. ખેતીની મુખ્ય ૩ પદ્ધતિઓ

1. સજીવ ખેતી (Organic Farming): રાસાયણિક ખાતર કે ઝેરી દવા વગર, છાણિયું ખાતર અને અળસિયાના ખાતરથી થતી ખેતી.
2. ટકાઉ ખેતી: જમીનની ફળદ્રુપતા લાંબો સમય જળવાઈ રહે તે રીતે થતી ખેતી.
3. મિશ્ર ખેતી: ખેતીની સાથે પશુપાલન, મરઘા-બતકા ઉછેર કે મધમાખી ઉછેર જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરવી.

📦 ૩. ઋતુ મુજબના પાકો

પ્રકાર	સમયગાળો	ઉદાહરણ
ખરીફ પાક (ચોમાસું)	જૂન-જુલાઈ થી ઓક્ટો-નવે	ડાંગર, મકાઈ, કપાસ, મગફળી
રવી પાક (શિયાળુ)	ઓક્ટો-નવે થી માર્ચ-એપ્રિલ	ઘઉં, ચણા, જવ, રાયડો
ઝાયદ પાક (ઉનાળુ)	માર્ચ થી જૂન	તરબૂચ, કાકડી, શક્કરટેટી

🍙 ૪. સૌથી મહત્વના પાકો

• ડાંગર (Rice): ભારતનો સૌથી મહત્વનો પાક. ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા જોઈએ. પશ્ચિમ બંગાળ અગ્રેસર છે.
• ઘઉં (Wheat): 'અનાજનો રાજા' ગણાય છે. રવી પાક છે. પંજાબ 'ઘઉંનો કોઠાર' કહેવાય છે.
• કપાસ: 'સફેદ સોનું' (White Gold) કહેવાય છે. ગુજરાત કપાસના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં પ્રથમ ક્રમે છે.
• ચા: ઢોળાવવાળી જમીન અને વધુ વરસાદ જોઈએ. અસમ ચાના ઉત્પાદનમાં પ્રથમ ક્રમે છે.

⚙️ ૫. કૃષિ સુધારા

ટેકનિકલ સુધારા: ટ્રેક્ટર, થ્રેશર, હાઈબ્રિડ બિયારણ (HYV), ટપક સિંચાઈ અને જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ.

संस्थागत સુધારા: જમીનદારી પ્રથાની નાબૂદી, કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC), પાક વીમો અને MSP (ન્યૂનતમ ટેકાના ભાવ).

હરિયાળી ક્રાંતિ: બિયારણોની સુધારેલી જાતો અને ખાતરોને કારણે કૃષિ ઉત્પાદનમાં થયેલો અસાધારણ વધારો.

🌾 પ્રકરણ 10: મુખ્ય પાકો - માસ્ટર રિવિઝન ટેબલ

📊 પાકોની અનુકૂળતા: એક નજરે

પાકનું નામ	તાપમાન / વરસાદ	અગ્રેસર રાજ્ય	ખાસિયત / ટ્રીક
૧. ડાંગર (Rice)	20°C+, 100cm+ વરસાદ	પશ્ચિમ બંગાળ	વિશ્વનો અને ભારતનો મુખ્ય પાક
૨. ઘઉં (Wheat)	10°-15°C, 75cm વરસાદ	પંજાબ, હરિયાણા	'અનાજનો રાજા' - રવી પાક
૩. કપાસ (Cotton)	20°-35°C, 6-8 મહિના હિમમુક્ત	ગુજરાત (નં. 1)	'સફેદ સોનું' - કાળી જમીન
૪. મગફળી (Groundnut)	20°-25°C, 50-70cm વરસાદ	ગુજરાત (જૂનાગઢ)	તેલીબિયાંમાં ભારતનો મુખ્ય પાક
૫. શેરડી (Sugarcane)	21°-27°C, 75-100cm વરસાદ	ઉત્તર પ્રદેશ (ઉત્પાદન)	ખાંડ માટે સૌથી મહત્વનો પાક
૬. ચા (Tea)	ઢોળાવવાળી જમીન, વધુ વરસાદ	અસમ (Assam)	પાણી થડમાં ભરાઈ રહેવું ન જોઈએ

📅 ૩ ઋતુઓના પાક (યાદ રાખવાની ટ્રીક):

✅ ખરીફ પાક (ચોમાસું): "ડાંગર કપાસ મકાઈ" - જૂનથી નવેમ્બર.

✅ રવી પાક (શિયાળુ): "ઘઉં ચણા રાયડો" - ઓક્ટોબરથી એપ્રિલ.

✅ ઝાયદ પાક (ઉનાળુ): "તરબૂચ કાકડી શક્કરટેટી" - માર્ચથી જૂન.

💎 ગુજરાત શેમાં નંબર 1 છે?

• 🥇 કપાસ (Cotton)
• 🥇 મગફળી (Groundnut)
• 🥇 જીરું (Cumin)
• 🥇 વરિયાળી (Fennel)
• 🥇 ઈસબગુલ (Isabgol)
• 🥇 એરંડા (Castor)

🌾 પ્રકરણ 10: બોર્ડ સ્પેશિયલ હેતુલક્ષી પ્રશ્નો

વિભાગ 1: ૧૦ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ)

1. કયો પાક 'સફેદ સોનું' (White Gold) તરીકે ઓળખાય છે?
   (A) મકાઈ (B) કપાસ (C) ડાંગર (D) ઘઉં
2. ભારતનો કયો પ્રદેશ 'ઘઉંનો કોઠાર' કહેવાય છે?
   (A) ગુજરાત (B) પંજાબ (C) ઉત્તર પ્રદેશ (D) પશ્ચિમ બંગાળ
3. નીચેનામાંથી કયો પાક 'રવી પાક' છે?
   (A) મગફળી (B) ડાંગર (C) ચણા (D) મકાઈ
4. ચાના ઉત્પાદનમાં ભારતનું કયું રાજ્ય પ્રથમ ક્રમે છે?
   (A) કેરળ (B) કર્ણાટક (C) અસમ (D) ઉત્તરાખંડ
5. કઈ ખેતીમાં હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદન સૌથી વધુ થાય છે?
   (A) સૂકી ખેતી (B) સઘન ખેતી (C) ઝૂમ ખેતી (D) જીવન નિર્વાહ ખેતી
6. ગુજરાતનું કયું શહેર 'ભાલિયા ઘઉં' માટે જાણીતું છે?
   (A) સુરત (B) આણંદ (C) ભાલ પ્રદેશ (D) કચ્છ
7. કોફીના ઉત્પાદન માટે જાણીતો 'કૂર્ગ' પ્રદેશ કયા રાજ્યમાં છે?
   (A) કેરળ (B) કર્ણાટક (C) તમિલનાડુ (D) આંધ્રપ્રદેશ
8. નીચેનામાંથી કયો પાક 'ઝાયદ (ઉનાળુ) પાક' છે?
   (A) તરબૂચ (B) બાજરી (C) રાયડો (D) તલ
9. મગફળીના ઉત્પાદનમાં ગુજરાતનું કયું રાજ્ય ભારતમાં કેટલામું સ્થાન ધરાવે છે?
   (A) પ્રથમ (B) દ્વિતીય (C) તૃતીય (D) ચોથું
10. 'ચોકલેટ' શેમાંથી બનાવવામાં આવે છે?
    (A) કોફી (B) કોકો (C) રબર (D) ચા

વિભાગ 2: ૧૦ ખાલીજગ્યા પૂરો

• ૧. ડાંગર ભારતનો સૌથી મહત્વનો ધાન્ય પાક છે.
• ૨. ઘઉં એ રવી (શિયાળુ) પાક છે.
• ૩. જીવન નિર્વાહ ખેતીમાં ઉત્પાદન ખેડૂતના પરિવારના વપરાશમાં જ પૂરું થઈ જાય છે.
• ૪. કપાસના પાક માટે કાળી જમીન સૌથી વધુ અનુકૂળ છે.
• ૫. વિશ્વમાં ખેતીની સજીવ ખેતી (ઓર્ગેનિક) પદ્ધતિની માંગ અત્યારે ખૂબ વધી રહી છે.
• ૬. ઈસબગુલ ના ઉત્પાદનમાં ગુજરાત વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે.
• ૭. તેલીબિયાંમાં મગફળી નું સ્થાન સૌથી મહત્વનું છે.
• ૮. હરિયાળી ક્રાંતિને કારણે અનાજના ઉત્પાદનમાં ધરખમ વધારો થયો છે.
• ૯. ખેડૂતોને આર્થિક મદદ માટે સરકાર કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) યોજના ચલાવે છે.
• ૧૦. જૂનાગઢ, ગીરસોમનાથ અને અમરેલી જિલ્લામાં મગફળી નું મબલખ ઉત્પાદન થાય છે.

વિભાગ 3: ૧૦ ખરા-ખોટા જણાવો

• ૧. ડાંગરના પાકને પાણીની ઓછી જરૂર પડે છે. - ખોટું
• ૨. પંજાબમાં સિંચાઈની સગવડને લીધે ઘઉંનું વિપુલ ઉત્પાદન થાય છે. - ખરું
• ૩. કપાસને 'સફેદ સોનું' કહેવામાં આવે છે. - ખરું
• ૪. ઝૂમ ખેતીમાં જંગલો કાપીને ખેતી કરવામાં આવે છે. - ખરું
• ૫. મકાઈ એ માત્ર રવી પાક જ છે. - ખોટું (તે ખરીફ પાક પણ છે)
• ૬. ગુજરાતમાં આણંદ જિલ્લો 'ચરોતર' (સોનેરી પાનનો મુલક) તરીકે જાણીતો છે. - ખરું
• ૭. કોફીના છોડને સીધો સૂર્યપ્રકાશ મળવો જોઈએ. - ખોટું (તેને છાંયો જોઈએ)
• ૮. રબરની ખેતી ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવામાં થાય છે. - ખરું
• ૯. ખેતી ક્ષેત્રે 'જમીનદારી પ્રથા' હજુ પણ અમલમાં છે. - ખોટું (તે નાબૂદ થઈ છે)
• ૧૦. 'MSP' એટલે ન્યૂનતમ ટેકાના ભાવ. - ખરું

📝 પ્રકરણ 10: ૨ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નોત્તર

૧. 'જીવન નિર્વાહ ખેતી' એટલે શું? સમજાવો.

ઉત્તર:

• જે ખેતીમાં થતું ઉત્પાદન ખેડૂતના પોતાના પરિવારના ભરણપોષણ કે વપરાશમાં જ પૂરું થઈ જતું હોય, તેને જીવન નિર્વાહ ખેતી કહેવાય છે.
• ભારતના ખેડૂતો પાસે નાની જમીનો છે અને સાધનો મોંઘા છે, તેથી ગરીબ ખેડૂતો આ પ્રકારની ખેતી વધુ કરે છે.
• આ પ્રકારની ખેતી વ્યાપારી હેતુ માટે હોતી નથી.

૨. કારણ આપો: 'પંજાબને ઘઉંનો કોઠાર કહેવામાં આવે છે.'

ઉત્તર:

• પંજાબમાં ફળદ્રુપ જમીન અને નહેરો દ્વારા સિંચાઈની ઉત્તમ સગવડ છે.
• હેક્ટર દીઠ ઘઉંનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન પંજાબમાં થાય છે.
• અહીંના ખેડૂતો આધુનિક યંત્રો અને બિયારણોનો ઉપયોગ કરે છે, જેના કારણે ઘઉંનું વિપુલ ઉત્પાદન થાય છે, તેથી તેને 'ઘઉંનો કોઠાર' કહે છે.

૩. સજીવ ખેતીની માંગ શા માટે વધી રહી છે?

ઉત્તર:

• સજીવ ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.
• આ ખેતીના ઉત્પાદનો પોષકતત્વોથી ભરપૂર અને સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક હોય છે.
• તેમાં કુદરતી સ્વાદ, સુગંધ અને મીઠાશ હોય છે, તેથી આજે વિશ્વમાં તેની માંગ સતત વધી રહી છે.

૪. ઝૂમ ખેતી (સ્થળાંતરિત ખેતી) વિશે માહિતી આપો.

ઉત્તર:

• આ ખેતીમાં જંગલોના વૃક્ષો કાપીને કે તેને બાળીને જમીન સાફ કરી ખેતી કરવામાં આવે છે.
• બે-ત્રણ વર્ષ પછી જ્યારે જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટે, ત્યારે તે જગ્યા છોડી બીજી જગ્યાએ આ જ રીતે ખેતી કરવામાં આવે છે.
• આ પ્રકારની ખેતીમાં હેક્ટર દીઠ ઉત્પાદન ઘણું ઓછું હોય છે.

૫. કોફીના પાકને ઉછેરવા માટે કેવી અનુકૂળતા જોઈએ?

ઉત્તર:

• કોફીના છોડને પર્વતીય ઢોળાવ પર અને છાંયાવાળી જગ્યામાં ઉગાડવામાં આવે છે જેથી સૂર્યનો સીધો તડકો તેના પર ન પડે.
• તેને ૧૫ થી ૨૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન અને ૧૫૦ થી ૨૦૦ સેમી વરસાદ માફક આવે છે.
• ભારતમાં કર્ણાટકનો 'કૂર્ગ' પ્રદેશ કોફીના ઉત્પાદન માટે અત્યંત જાણીતો છે.

૬. 'હરિયાળી ક્રાંતિ' એટલે શું?

ઉત્તર:

• સુધારેલા બિયારણો, રાસાયણિક ખાતરોનો વધતો ઉપયોગ, સિંચાઈની સુવિધા અને આધુનિક યંત્રોને કારણે કૃષિ ઉત્પાદનમાં થયેલા અસાધારણ વધારાને હરિયાળી ક્રાંતિ કહેવામાં આવે છે.
• આ ક્રાંતિનો મુખ્ય હેતુ કૃષિ ઉત્પાદન વધારીને દેશને અનાજ ક્ષેત્રે સ્વાવલંબી બનાવવાનો હતો.

🌍 પ્રકરણ 10: ૩ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નો (સવિસ્તાર)

૧. સૂકી ખેતી અને આદ્ર ખેતી વચ્ચેનો તફાવત સમજાવો.

ઉત્તર: આ બંને ખેતી પદ્ધતિઓ વરસાદ અને સિંચાઈ પર આધારિત છે:

બાબત	સૂકી ખેતી (Dry Farming)	આદ્ર ખેતી (Wet Farming)
આધાર	જ્યાં વરસાદ ઓછો પડે છે અને સિંચાઈની સગવડ અલ્પ છે.	જ્યાં વરસાદ વધુ પડે છે અને સિંચાઈની પૂરી સગવડ છે.
પાકની સંખ્યા	વર્ષમાં માત્ર એક જ પાક (ચોમાસામાં) લઈ શકાય છે.	વર્ષમાં એક કરતાં વધુ પાક લઈ શકાય છે.
મુખ્ય પાક	જુવાર, બાજરી, કઠોળ જેવા ઓછા પાણીવાળા પાક.	ડાંગર, શેરડી, કપાસ, શાકભાજી જેવા વધુ પાણીવાળા પાક.

૨. 'ઘઉં' ના પાક વિશે સવિસ્તાર માહિતી આપો. (મોસ્ટ IMP)

ઉત્તર: ઘઉં એ ભારતનો બીજા નંબરનો અને ઉત્તર ભારતનો મુખ્ય ધાન્ય પાક છે:

• અનુકૂળતા: તે 'રવી પાક' (શિયાળુ પાક) છે. તેને કાળી કે ગોરાડુ જમીન, ૧૦° થી ૧૫° સેલ્સિયસ તાપમાન અને આશરે ૭૫ સેમી વરસાદ જોઈએ.
• ઉત્પાદન ક્ષેત્રો: ભારતમાં પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશ મુખ્ય ઉત્પાદકો છે. પંજાબને સિંચાઈની સગવડને લીધે 'ઘઉંનો કોઠાર' કહેવાય છે.
• ગુજરાતમાં: ગુજરાતમાં અમદાવાદના 'ભાલ' પ્રદેશમાં થતા 'ભાલિયા ઘઉં' ખૂબ વિખ્યાત છે.
• મહત્વ: ઘઉંમાંથી રોટલી, ભાખરી, પૂરી, લાપસી, શીરો વગેરે વાનગીઓ બને છે. તે પૌષ્ટિક હોવાથી તેને 'અનાજનો રાજા' કહેવાય છે.

૩. ભારતના 'તેલીબિયાં પાકો' વિશે નોંધ લખો.

ઉત્તર: ભારતમાં ખાદ્યતેલ માટે વિવિધ તેલીબિયાં ઉગાડવામાં આવે છે:

• મગફળી: તેલીબિયાંમાં તે સૌથી મહત્વનું છે. ગુજરાત મગફળીના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં પ્રથમ ક્રમે છે (ખાસ કરીને જૂનાગઢ અને ગીરસોમનાથમાં).
• તલ: તેલમાં સૌથી વધુ તેલનું પ્રમાણ તલમાં હોય છે. ઉત્તર ભારતમાં તે ખરીફ અને દક્ષિણ ભારતમાં રવી પાક તરીકે લેવાય છે.
• સોયાબીન: હાલમાં સોયાબીનનું ઉત્પાદન વધી રહ્યું છે. તેમાંથી પ્રોટીનયુક્ત તેલ મળે છે.
• એરંડા: એરંડા (દિવેલા) ના ઉત્પાદનમાં ભારત વિશ્વમાં પ્રથમ ક્રમે છે. ગુજરાતમાં તેનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન થાય છે.

૪. 'ચા' અને 'કોફી' ના પાક માટેની અનુકૂળતાઓ જણાવો.

ઉત્તર: આ બંને બાગાયતી પાકો છે:

• ચા: તેને ઢોળાવવાળી જમીન જોઈએ જેથી પાણી થડમાં ભરાઈ ન રહે. ૨૦° થી ૩૦° તાપમાન અને ૨૦૦ સેમી જેટલો વરસાદ અનુકૂળ છે. અસમ અને પશ્ચિમ બંગાળ અગ્રેસર છે.
• કોફી: તેને પર્વતીય ઢોળાવ પર મોટા વૃક્ષોના છાંયડા નીચે ઉગાડવામાં આવે છે. ૧૫° થી ૨૮° તાપમાન જોઈએ. કર્ણાટકનો 'કૂર્ગ' પ્રદેશ કોફી માટે વિખ્યાત છે.

🏛️ પ્રકરણ 10: ૪ ગુણના મોસ્ટ IMP લાંબા પ્રશ્નો

૧. ભારતમાં ખેતી ક્ષેત્રે આવેલા 'ટેકનિકલ સુધારા' સવિસ્તાર સમજાવો.

ઉત્તર: ખેતીમાં સાધનો, બિયારણો અને પદ્ધતિઓમાં આવેલા ફેરફારોને ટેકનિકલ સુધારા કહેવાય છે:

• આધુનિક યંત્રો: ખેડૂતો હવે હળના બદલે ટ્રેક્ટર, ટ્રેલર અને રોટાવેટર જેવા સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે. ઘઉંની કાપણી માટે 'કમ્બાઈન હાર્વેસ્ટર' વપરાય છે.
• બિયારણો: સુધારેલા અને હાઈબ્રિડ બિયારણો (HYV) તથા 'બી.ટી. બિયારણો' ના ઉપયોગથી ઉત્પાદનમાં મોટો વધારો થયો છે.
• ખાતર: પરંપરાગત ખાતરના બદલે રાસાયણિક ખાતરો જેવા કે DAP, NPK અને યુરિયા નો ઉપયોગ વધ્યો છે.
• સિંચાઈ: કુવા અને તળાવના બદલે હવે ટપક સિંચાઈ પદ્ધતિ (Drip) અને ફુવારા પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે, જેનાથી પાણીનો બચાવ થાય છે.
• માર્ગદર્શન: ખેડૂતોને મદદ કરવા માટે 'ડીડી કિસાન' ચેનલ, મોબાઈલ એપ અને 'કિસાન કોલ સેન્ટર' (૧૮૦૦-૧૮૦-૧૫૫૧) કાર્યરત છે.

૨. ભારતમાં ખેતી ક્ષેત્રે આવેલા 'સંસ્થાગત સુધારા' વિશે નોંધ લખો. (Most IMP)

ઉત્તર: જમીન માલિકી, ખેત ધિરાણ અને વેચાણ ક્ષેત્રે થયેલા સુધારાને સંસ્થાગત સુધારા કહેવાય છે:

• જમીન સુધારણા: સરકારે જમીનદારી પ્રથા નાબૂદ કરી છે અને 'ખેડે તેની જમીન' ના કાયદા દ્વારા ખેડૂતોને માલિકી હક આપ્યો છે.
• આર્થિક સહાય: ખેડૂતોને બિયારણ અને ખાતર ખરીદવા માટે કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) અને રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો દ્વારા લોન આપવામાં આવે છે.
• વીમો: 'પ્રધાનમંત્રી ફસલ વીમા યોજના' દ્વારા ખેડૂતોને પાક નિષ્ફળ જાય ત્યારે વીમાકીય રક્ષણ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
• બજાર વ્યવસ્થા: ખેત પેદાશોના વેચાણ માટે માર્કેટ યાર્ડ (APMC) ની સુવિધા અને 'ઈ-નામ' (e-NAM) જેવી ઓનલાઈન બજાર વ્યવસ્થા શરૂ કરી છે.
• ટેકાના ભાવ (MSP): સરકાર ખેડૂતો પાસેથી ખેત પેદાશો ન્યૂનતમ ટેકાના ભાવે ખરીદે છે જેથી ખેડૂતોને આર્થિક નુકસાન ન થાય.

૩. 'ડાંગર' ભારતનો સૌથી મહત્વનો પાક છે - સમજાવો.

ઉત્તર: ડાંગર એ ભારતનો મુખ્ય ધાન્ય પાક છે, જેના વિશેની વિગતો નીચે મુજબ છે:

• મહત્વ: ભારતની કુલ ખેતી હેઠળની જમીનના ચોથા ભાગમાં ડાંગર રોપાય છે. વિશ્વમાં ડાંગરના ઉત્પાદનમાં ભારત ચીન પછી બીજા ક્રમે છે.
• આબોહવા: ડાંગર ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવાનો પાક છે. તેને ૨૦° સેલ્સિયસથી વધુ તાપમાન અને ૧૦૦ સેમીથી વધુ વરસાદ જોઈએ.
• જમીન: નદીઓના કાંપની ફળદ્રુપ જમીન ડાંગર માટે શ્રેષ્ઠ છે.
• ઉત્પાદક રાજ્યો: પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશ મુખ્ય રાજ્યો છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં વર્ષમાં બે-ત્રણ વાર ડાંગરનો પાક લેવાય છે.
• ગુજરાતમાં: ગુજરાતમાં ખેડા, આણંદ, અમદાવાદ અને સુરત જિલ્લામાં ડાંગર પાકે છે.

Social science chapter 11👇https://pramukhdps.blogspot.com/2026/01/10-11-imp-std-10-th-chapter-11-social.html

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: મિશન 2025 🎯

​શું તમારે સામાજિક વિજ્ઞાનમાં 80/80 મેળવવા છે?

મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸https://topmate.io/dangar_purna/1859041

​✅ ખાસિયતો:

• ​📌 નવી બ્લુપ્રિન્ટ મુજબ IMP પ્રશ્નો
• ​🗺️ નકશા પૂર્તિની સરળ સમજૂતી
• ​📝 મુદ્દાસર અને સરળ ભાષામાં જવાબો
• ​⚡ વિભાગ-A માટે ટૂંકા પ્રશ્નોનો સંગ્રહ

​તમારી તૈયારીને બનાવો સ્માર્ટ અને મેળવો બોર્ડમાં સફળતા!