ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન પ્રકરણ 21: સામાજિક પરિવર્તન | સંપૂર્ણ IMP નોટ્સ(Std 10 th Chapter 21 Social science Gujrati ma)

પ્રકરણ 21: સામાજિક પરિવર્તન

બાળ અધિકારો, RTI, ભ્રષ્ટાચાર અને લોકપાલની સંપૂર્ણ સમજૂતી

👶 ૧. બાળકોના અધિકારો (UN અને ભારત)

બાળકો એ દેશની સંપત્તિ છે. ૧૯૯૨માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ (UN) બાળકોના અધિકારો જાહેર કર્યા:

• જીવવાનો અધિકાર: દરેક બાળકને જીવવાનો અને પોતાના વિકાસનો અધિકાર છે.
• શિક્ષણનો અધિકાર (RTE): ૬ થી ૧૪ વર્ષના તમામ બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ મેળવવાનો હક છે.
• રક્ષણ: શારીરિક-માનસિક શોષણ કે નશાખોરી સામે રક્ષણ મેળવવાનો હક.
• અભિવ્યક્તિ: પોતાના વિચારો રજૂ કરવાનો હક.

💰 ૨. ભ્રષ્ટાચાર: દેશને લાગેલું ઉધઈ

ભ્રષ્ટાચાર એટલે સાર્વજનિક હોદ્દાનો ઉપયોગ પોતાના અંગત સ્વાર્થ માટે કરવો.

• રોકવાના ઉપાયો:
  • એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (ACB): લાંચ લેતા અધિકારીઓને પકડવા માટે. (હેલ્પલાઇન નંબર: ૧૦૬૪).
  • લોકપાલ અને લોકાયુક્ત: ઉચ્ચ પદો પર રહેલા લોકોના ભ્રષ્ટાચારની તપાસ કરવા માટે.
  • ડિજિટાઈઝેશન: તમામ વ્યવહારો ઓનલાઈન કરવાથી ભ્રષ્ટાચાર ઘટે છે.

📄 ૩. RTI: પાવર હવે તમારા હાથમાં! (Most IMP)

૨૦૦૫માં અમલમાં આવેલો આ કાયદો પારદર્શિતા લાવવા માટે છે.

• અરજી કેવી રીતે કરવી? સાદા કાગળ કે ઓનલાઈન અરજી કરી શકાય.
• સમય મર્યાદા: સામાન્ય માહિતી ૩૦ દિવસમાં આપવી પડે. જો માહિતી જીવન-મરણ સાથે જોડાયેલી હોય, તો ૪૮ કલાકમાં આપવી પડે.
• ફી: ગરીબી રેખા નીચેના (BPL) લોકોએ કોઈ ફી ભરવી પડતી નથી.

👵 ૪. વૃદ્ધોની સુરક્ષા અને માતૃ-પિતૃ વંદના

દેશમાં વધતી વૃદ્ધોની સંખ્યાને ધ્યાને રાખી સરકારે કાયદો બનાવ્યો છે:

• વૃદ્ધોને હેરાન કરનાર સંતાનો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થઈ શકે.
• સરકાર વૃદ્ધોને પેન્શન, ટિકિટમાં રાહત અને આરોગ્યની સુવિધાઓ આપે છે.

📊 પ્રકરણ 21: માસ્ટર ટ્રીક ટેબલ (All-in-One)

📜 કાયદાઓ અને વર્ષ (MCQ માટે IMP)

કાયદાનું નામ	વર્ષ	મુખ્ય ટાર્ગેટ
RTI (માહિતી મેળવવાનો અધિકાર)	૨૦૦૫	સરકારી કામની વિગતો જાણવા.
RTE (શિક્ષણનો અધિકાર)	૨૦૦૯	૬ થી ૧૪ વર્ષના બાળકોને મફત શિક્ષણ.
RTF (ખાદ્ય સુરક્ષા - NFSA)	૨૦૧૩	ગરીબોને સસ્તું અનાજ (અન્ન સુરક્ષા).
બાળ અધિકાર ઘોષણા (UN)	૧૯૯૨	બાળકોના પાયાના હકોનું રક્ષણ.

☎️ મદદ અને ફરિયાદ માટેના નંબરો

નંબર / સંસ્થા	કોના માટે? (પરીક્ષાલક્ષી)
૧૦૬૪	ACB (એન્ટી કરપ્શન - ભ્રષ્ટાચારની ફરિયાદ).
૧૦૯૮ (Childline)	અટવાયેલા કે પીડિત બાળકોની મદદ માટે.
લોકપાલ / લોકાયુક્ત	ઉચ્ચ અધિકારીઓના ભ્રષ્ટાચારની તપાસ માટે.

⏳ RTI - કેટલા દિવસમાં માહિતી મળે?

✅ સામાન્ય વિગત: ૩૦ દિવસની અંદર.

🚨 વ્યક્તિનું જીવન કે સ્વતંત્રતા: માત્ર ૪૮ કલાકની અંદર.

💰 અરજી ફી: ₹૨૦ (પણ BPL માટે મફત).

📋 પ્રકરણ 21: બોર્ડ સ્પેશિયલ હેતુલક્ષી પ્રશ્નો

વિભાગ 1: ૧૦ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ)

1. માહિતી મેળવવાનો અધિકાર (RTI) કયા વર્ષમાં અમલમાં આવ્યો?
   (A) ૨૦૦૦ (B) ૨૦૦૫ (C) ૨૦૦૯ (D) ૨૦૧૩
2. ભ્રષ્ટાચારની ફરિયાદ કરવા માટે કયો ટોલ ફ્રી નંબર છે?
   (A) ૧૦૮ (B) ૧૮૧ (C) ૧૦૬૪ (D) ૧૦૯૮
3. RTE-2009 મુજબ કેટલા વર્ષના બાળકોને મફત શિક્ષણનો હક છે?
   (A) ૩ થી ૬ (B) ૬ થી ૧૪ (C) ૫ થી ૧૫ (D) ૭ થી ૧૮
4. રાજ્ય સ્તરે ભ્રષ્ટાચારની તપાસ કરવા માટે કઈ સંસ્થા હોય છે?
   (A) લોકપાલ (B) લોકાયુક્ત (C) સુપ્રીમ કોર્ટ (D) પંચાયત
5. જો માહિતી કોઈ વ્યક્તિના જીવન સાથે જોડાયેલી હોય, તો કેટલા સમયમાં આપવી પડે?
   (A) ૩૦ દિવસ (B) ૧૫ દિવસ (C) ૭ દિવસ (D) ૪૮ કલાક
6. ખાદ્ય સુરક્ષાનો કાયદો (NFSA) કયા વર્ષમાં પસાર થયો?
   (A) ૨૦૦૫ (B) ૨૦૦૯ (C) ૨૦૧૩ (D) ૨૦૨૦
7. બાળકોને મદદ કરવા માટેની 'ચાઈલ્ડ લાઈન' નો નંબર કયો છે?
   (A) ૧૦૦ (B) ૧૦૧ (C) ૧૦૯૮ (D) ૧૦૬૪
8. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ (UN) બાળકોના અધિકારો કયા વર્ષમાં જાહેર કર્યા?
   (A) ૧૯૪૭ (B) ૧૯૫૦ (C) ૧૯૯૨ (D) ૨૦૦૧
9. ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી કાયદો (Anti-Corruption Act) ક્યારે ઘડાયો?
   (A) ૧૯૪૭ (B) ૧૯૮૮ (C) ૨૦૦૫ (D) ૨૦૧૪
10. RTI હેઠળ માહિતી માંગવા માટેની ફી કેટલી નક્કી કરવામાં આવી છે?
    (A) રૂ. ૨૦ (B) રૂ. ૫૦ (C) રૂ. ૧૦૦ (D) ફ્રી

વિભાગ 2: ૧૦ ખાલીજગ્યા પૂરો

• ૧. લોકપાલ એ કેન્દ્ર કક્ષાએ ભ્રષ્ટાચારની તપાસ કરતી સંસ્થા છે.
• ૨. માહિતી આપનાર અધિકારીને PIO (જાહેર માહિતી અધિકારી) કહેવાય છે.
• ૩. BPL શ્રેણીના ગ્રાહકોને RTI ની અરજી માટે કોઈ ફી ભરવી પડતી નથી.
• ૪. અન્નપૂર્ણા યોજના હેઠળ ગરીબોને અત્યંત રાહત દરે અનાજ અપાય છે.
• ૫. વિશ્વવૃદ્ધ દિન ૧ ઓક્ટોબર ના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
• ૬. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા ધારાને ટૂંકમાં NFSA કહે છે.
• ૭. ભ્રષ્ટાચાર એ જાહેર જીવનમાં નૈતિકતાનું પતન છે.
• ૮. RTI મુજબ માહિતી સામાન્ય રીતે ૩૦ દિવસમાં આપવાની હોય છે.
• ૯. બાળકોના રક્ષણ માટેનો કાયદો POCSO છે.
• ૧૦. ગુજરાતમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરો (ACB) ની કચેરી અમદાવાદ માં આવેલી છે.

વિભાગ 3: ૧૦ ખરા-ખોટા જણાવો

• ૧. RTI કાયદા હેઠળ ખાનગી પેઢીની માહિતી માંગી શકાય છે. - ખોટું (માત્ર સરકારી)
• ૨. RTE-2009 હેઠળ ૧૦% બેઠકો ગરીબ બાળકો માટે અનામત છે. - ખોટું (૨૫% બેઠકો)
• ૩. લાંચ લેવી અને આપવી એ બંને કાયદેસર ગુનો છે. - ખરું
• ૪. ૧૦૬૪ નંબર ડાયલ કરવાથી બાળકોને મદદ મળે છે. - ખોટું (ભ્રષ્ટાચાર માટે છે)
• ૫. દરેક રાજ્યમાં ભ્રષ્ટાચાર રોકવા લોકપાલની નિમણૂક થાય છે. - ખોટું (રાજ્યમાં લોકાયુક્ત હોય)
• ૬. માહિતી મેળવવા માટે અરજદારે કારણ આપવું ફરજિયાત નથી. - ખરું
• ૭. મફત શિક્ષણ મેળવવાની વય મર્યાદા ૧૮ વર્ષ સુધીની છે. - ખોટું (૧૪ વર્ષ)
• ૮. વૃદ્ધોને હેરાન કરવા એ સામાજિક ગુનો છે. - ખરું
• ૯. ભ્રષ્ટાચારથી દેશની આર્થિક પ્રગતિ વધે છે. - ખોટું
• ૧૦. NFSA-2013 દ્વારા અનાજ મેળવવાનો કાનૂની હક મળ્યો છે. - ખરું

📝 પ્રકરણ 21: ૨ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નોત્તર

૧. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ (UN) બાળકોના કયા મુખ્ય અધિકારો જાહેર કર્યા છે?

ઉત્તર: ૧૯૯૨માં જાહેર થયેલા મુખ્ય અધિકારો:

• કોઈપણ જાતના ભેદભાવ વગર જીવન જીવવાનો અધિકાર.
• માતા-પિતા દ્વારા યોગ્ય પાલન-પોષણ મેળવવાનો અધિકાર.
• પોતાના વ્યક્તિત્વના વિકાસ માટે શિક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર.
• સામાજિક સુરક્ષા અને યોગ્ય જીવનધોરણ મેળવવાનો અધિકાર.

૨. ભ્રષ્ટાચાર એટલે શું? તેની ટૂંકી વ્યાખ્યા આપો.

ઉત્તર:

• સામાન્ય શબ્દોમાં, ભ્રષ્ટાચાર એટલે સાર્વજનિક હોદ્દા કે પદનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત લાભ કે સ્વાર્થ માટે કરવો.
• વિશ્વ બેંકના મતે: "પોતાના ખાનગી લાભ માટે સાર્વજનિક હોદ્દાનો દુરુપયોગ કરવો તે ભ્રષ્ટાચાર છે."

૩. RTI હેઠળ માહિતી મેળવવા માટે ફીની શું જોગવાઈ છે?

ઉત્તર:

• સામાન્ય વર્ગના અરજદારે નિયત કરેલી ફી (જેમ કે ₹૨૦) રોકડ, ચેક કે પોસ્ટલ ઓર્ડર દ્વારા ભરવાની હોય છે.
• પરંતુ, ગરીબી રેખા હેઠળ (BPL) જીવતી વ્યક્તિઓએ કોઈ પણ પ્રકારની ફી ભરવાની હોતી નથી.

૪. લોકપાલ અને લોકાયુક્ત વચ્ચેનો તફાવત શું છે?

ઉત્તર:

• લોકપાલ: કેન્દ્ર કક્ષાએ ઉચ્ચ હોદ્દેદારો વિરુદ્ધના ભ્રષ્ટાચારની તપાસ કરે છે.
• લોકાયુક્ત: રાજ્ય કક્ષાએ મુખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ અને સરકારી અધિકારીઓના ભ્રષ્ટાચારની તપાસ કરે છે.

૫. સરકાર દ્વારા વૃદ્ધોની સુરક્ષા માટે કઈ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે?

ઉત્તર:

• વૃદ્ધોને આર્થિક મદદ માટે પેન્શન યોજનાઓ અમલમાં છે.
• એસ.ટી. બસ, રેલવે અને હવાઈ મુસાફરીમાં ટિકિટના દરોમાં ૩૦% થી ૫૦% સુધીની રાહત આપવામાં આવે છે.
• વૃદ્ધાશ્રમોની સ્થાપના અને મફત તબીબી સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે.

૬. RTE-૨૦૦૯ મુજબ ખાનગી શાળાઓમાં પ્રવેશની શું જોગવાઈ છે?

ઉત્તર:

• આ કાયદા હેઠળ ખાનગી શાળાઓએ (પ્રાઈવેટ સ્કૂલ) ધોરણ-૧ માં કુલ બેઠકોના ૨૫% ભાગ પર નબળા અને ગરીબ વર્ગના બાળકોને મફત પ્રવેશ આપવો ફરજિયાત છે.

૭. ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરો (ACB) નું કાર્ય શું છે?

ઉત્તર:

• ACB લાંચ-રુશ્વત લેતા સરકારી કર્મચારીઓને પકડવા માટે 'ટ્રેપ' (ટકલા) ગોઠવે છે.
• લોકો પાસેથી લાંચ માંગવામાં આવે ત્યારે તેમની ફરિયાદ નોંધી કાયદેસરની કાર્યવાહી કરે છે. (હેલ્પલાઇન: ૧૦૬૪).

📈 પ્રકરણ 21: ૩ ગુણના મોસ્ટ IMP પ્રશ્નો (સવિસ્તાર)

૧. બાળકોના રક્ષણ અને વિકાસ માટેના મુખ્ય અધિકારો જણાવો.

ઉત્તર: ૧૯૯૨માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રો દ્વારા બાળકોના નીચે મુજબના અધિકારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે:

• જીવવાનો અધિકાર: દરેક બાળકને જન્મથી જ જીવવાનો અને પોતાના વ્યક્તિત્વના વિકાસનો અધિકાર છે.
• શિક્ષણનો અધિકાર: બાળકોને તેમની ક્ષમતા મુજબ શિક્ષણ મેળવવાનો અને જ્ઞાન મેળવવાનો હક છે.
• સુરક્ષાનો અધિકાર: બાળકોને શારીરિક, માનસિક કે અન્ય પ્રકારના શોષણ અને નશાખોરી સામે રક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર છે.
• પાલન-પોષણ: માતા-પિતા અને સમાજ દ્વારા યોગ્ય પાલન-પોષણ અને સામાજિક સુરક્ષા મેળવવાનો હક છે.

૨. ભ્રષ્ટાચારની સામાજિક અને આર્થિક અસરો જણાવો.

ઉત્તર: ભ્રષ્ટાચાર સમાજ અને દેશ માટે એક કેન્સર જેવી બીમારી છે:

• નૈતિક પતન: ભ્રષ્ટાચારને કારણે લોકોમાં પ્રમાણિકતા અને નૈતિકતા ઘટે છે. લોકો કાયદાનો ડર રાખતા નથી.
• અસમાનતા: પૈસાદાર લોકો લાંચ આપીને કામ કરાવી લે છે, જ્યારે ગરીબ અને પ્રમાણિક લોકોના હક છીનવાઈ જાય છે.
• વિકાસમાં અવરોધ: સરકારી નાણાંનો દુરુપયોગ થાય છે, જેથી રસ્તા, પાણી અને શિક્ષણ જેવી સુવિધાઓનો વિકાસ ધીમો પડે છે.
• અવિશ્વાસ: સામાન્ય લોકોનો સરકાર અને ન્યાયતંત્ર પરથી વિશ્વાસ ઉઠી જાય છે.

૩. રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા ધારા (NFSA) ના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો જણાવો.

ઉત્તર: ભારત સરકારે ૨૦૧૩માં આ કાયદો પસાર કર્યો જેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો નીચે મુજબ છે:

• પોષણયુક્ત આહાર: દેશના ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને પૂરતા પ્રમાણમાં અને પોષણયુક્ત આહાર મળે તેની ખાતરી કરવી.
• રાહત દરે અનાજ: અંત્યોદય અને ગરીબ પરિવારોને અત્યંત રાહત દરે (રૂ. ૩ કિલો ચોખા, રૂ. ૨ કિલો ઘઉં) અનાજ પૂરું પાડવું.
• ગર્ભવતી મહિલાઓ: સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓને પોષણ સહાય તરીકે આર્થિક મદદ પૂરી પાડવી.

૪. આધુનિક સમયમાં વૃદ્ધોની સમસ્યાઓ અને તેને રોકવાના ઉપાયો જણાવો.

ઉત્તર: સંયુક્ત કુટુંબ પ્રથા તૂટવાથી વૃદ્ધોની સ્થિતિ કફોડી બની છે:

• સમસ્યાઓ: એકલતા, ઉપેક્ષા, આર્થિક પરાવલંબન અને સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ મુખ્ય છે.
• ઉપાયો: ૨૦૦૭માં સરકારે કાયદો બનાવ્યો કે સંતાનોએ માતા-પિતાની સંભાળ લેવી ફરજિયાત છે. જો તેઓ ન લે તો વૃદ્ધો અદાલતમાં જઈ શકે છે.
• સરકારી મદદ: સરકાર વૃદ્ધોને પેન્શન, મફત આરોગ્ય સેવા અને મુસાફરીમાં રાહત આપે છે.

🏛️ પ્રકરણ 21: ૪ ગુણના મોસ્ટ IMP લાંબા પ્રશ્નો

૧. ભારતમાં ભ્રષ્ટાચારને રોકવા માટે સરકારે કયા કયા ઉપાયો કર્યા છે? (5 Star IMP)

ઉત્તર: ભ્રષ્ટાચાર એ સામાજિક કલંક છે, તેને ડામવા માટે નીચેના પગલાં લેવામાં આવ્યા છે:

• ૧. ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી કાયદો-૧૯૮૮: આ કાયદો તમામ સરકારી કર્મચારીઓને લાગુ પડે છે. લાંચ લેવી કે આપવી એ ગુનો છે, જે બદલ જેલ અને દંડની જોગવાઈ છે.
• ૨. એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (ACB): ગુજરાતમાં અમદાવાદ ખાતે આની મુખ્ય કચેરી છે. જે અધિકારી લાંચ માંગે તેને પકડવા માટે ACB ટ્રેપ ગોઠવે છે. (હેલ્પલાઇન: ૧૦૬૪).
• ૩. લોકપાલ અને લોકાયુક્ત: ભ્રષ્ટાચાર સામે લડવા કેન્દ્રમાં 'લોકપાલ' અને રાજ્યમાં 'લોકાયુક્ત'ની નિમણૂક કરવામાં આવી છે, જે ઉચ્ચ હોદ્દેદારોની પણ તપાસ કરી શકે છે.
• ૪. ઈ-ગવર્નન્સ અને ડિજિટાઈઝેશન: તમામ સરકારી કામો ઓનલાઈન થવાથી વચેટિયાઓ દૂર થયા છે અને પારદર્શિતા વધી છે.
• ૫. જાહેર સેવા ગેરંટી કાયદો: દરેક નાગરિકને નિશ્ચિત સમયમર્યાદામાં સરકારી સેવાઓ મળી રહે તેવી જોગવાઈ કરાઈ છે.

૨. માહિતી મેળવવાનો અધિકાર (RTI-2005) એટલે શું? તેની પ્રક્રિયા સવિસ્તાર જણાવો.

ઉત્તર: આ કાયદા દ્વારા નાગરિક કોઈપણ સરકારી વિભાગ પાસેથી માહિતી માંગી શકે છે:

• ૧. અરજી કરવાની રીત: સાદા કાગળ કે ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા અરજી કરી શકાય છે. અરજીમાં માહિતી માંગવાનું કારણ જણાવવું જરૂરી નથી.
• ૨. ફી: અરજી સાથે નિયત ફી (₹૨૦) રોકડ, પોસ્ટલ ઓર્ડર કે સ્ટેમ્પ દ્વારા ભરવાની હોય છે. BPL ગ્રાહકો માટે ફી માફ છે.
• ૩. સમયમર્યાદા: જાહેર માહિતી અધિકારીએ (PIO) ૩૦ દિવસમાં માહિતી આપવી પડે છે. જો માહિતી જીવન-મરણ સાથે જોડાયેલી હોય, તો ૪૮ કલાકમાં આપવી પડે.
• ૪. અપીલ: જો અધિકારી માહિતી આપવાની ના પાડે અથવા અધૂરી માહિતી આપે, તો નાગરિક ઉપલી કચેરી કે માહિતી કમિશનમાં અપીલ કરી શકે છે.
• ૫. દંડ: સમયસર માહિતી ન આપનાર અધિકારીને પ્રતિ દિવસ ₹૨૫૦ લેખે દંડ થઈ શકે છે.

૩. બાળકોના રક્ષણ માટે કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને શોષણ વિરુદ્ધના હકની ચર્ચા કરો.

ઉત્તર: બાળકો દેશનું ભવિષ્ય છે, તેમના રક્ષણ માટે નીચેની જોગવાઈઓ છે:

• ૧. મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ (RTE): બંધારણમાં ૬ થી ૧૪ વર્ષના તમામ બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત હક છે.
• ૨. બાળમજૂરી પર પ્રતિબંધ: ૧૪ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કોઈપણ જોખમી સ્થળે (ખાણ, ફેક્ટરી) કામે રાખવા એ ગુનો છે.
• ૩. POCSO એક્ટ: બાળકો સામે થતા જાતીય ગુનાઓને અટકાવવા અને તેમને ન્યાય અપાવવા માટે કડક 'પોક્સો' કાયદો અમલમાં છે.
• ૪. સંયુક્ત રાષ્ટ્રો (UN) ના અધિકારો: ૧૯૯૨માં જાહેર થયેલા બાળ અધિકારો મુજબ બાળકને પૌષ્ટિક આહાર, રમતગમત અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છે.
• ૫. હેલ્પલાઇન: મુશ્કેલીમાં રહેલા બાળકો માટે ૧૦૯૮ 'ચાઈલ્ડ લાઈન' ૨૪ કલાક કાર્યરત છે.

Social science chapter 22 👇 https://pramukhdps.blogspot.com/2026/01/std-10-social-science-chapter-22-notes.html

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: મિશન 2025 🎯

​શું તમારે સામાજિક વિજ્ઞાનમાં 80/80 મેળવવા છે?

મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸મેળવો સંપૂર્ણ PDF મટીરીયલ (પ્રકરણ 1 થી 21) માત્ર ₹60 માં! 💸https://topmate.io/dangar_purna/1859041

​✅ ખાસિયતો:

• ​📌 નવી બ્લુપ્રિન્ટ મુજબ IMP પ્રશ્નો
• ​🗺️ નકશા પૂર્તિની સરળ સમજૂતી
• ​📝 મુદ્દાસર અને સરળ ભાષામાં જવાબો
• ​⚡ વિભાગ-A માટે ટૂંકા પ્રશ્નોનો સંગ્રહ

​તમારી તૈયારીને બનાવો સ્માર્ટ અને મેળવો બોર્ડમાં સફળતા!