Pramukhstudyqueen5

પ્રકરણ 20: ભારતની સામાજિક સમસ્યાઓ અને પડકારો સાંપ્રદાયિકતા, જ્ઞાતિવાદ અને આતંકવાદની સંપૂર્ણ સમજૂતી 🤝 ૧. સાંપ્રદાયિકતા: અર્થ અને ઉપાયો જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કે જૂથ પોતાના ધર્મને શ્રેષ્ઠ માની બીજા ધર્મને નીચું ગણે અને ધર્મના નામે ઝઘડો કરે, તેને સાંપ્રદાયિકતા કહેવાય. રોજિંદું ઉદાહરણ: સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ ધર્મ વિશે ખોટી અફવા ફેલાવીને લોકો વચ્ચે વેરઝેર પેદા કરવું. દૂર કરવાના ઉપાયો: શિક્ષણ દ્વારા બાળકોમાં 'સર્વધર્મ સમભાવ'ની ભાવના કેળવવી. રાજકીય પક્ષોએ ધર્મના નામે મત ન માંગવા જોઈએ. સામાજિક કાર્યકર્તાઓ અને મીડિયાએ દેશની એકતા પર ભાર મૂકવો. 🛡️ ૨. લઘુમતીઓ અને નબળા વર્ગોનું રક્ષણ ભારતનું બંધારણ દરેક નાગરિકને સમાન હક આપે છે, ખાસ કરીને અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે: કલમ ૧૭: અસ્પૃશ્યતા (Untouchability) નાબૂદ ...

પ્રકરણ 19: માનવ વિકાસ માત્ર પૈસા વધે એ વિકાસ નથી, પણ માણસનું જીવન સુધરે એ સાચો વિકાસ છે! 🌱 ૧. માનવ વિકાસ એટલે શું? માનવ વિકાસ એટલે માનવીની આકાંક્ષાઓ અને જરૂરી જીવનનિર્વાહની સુવિધાઓમાં વિસ્તાર કરવાની પ્રક્રિયા. યુ.એન.ડી.પી. (UNDP) ના મતે તે માત્ર આવક વધારવી એવું નથી, પણ ગુણવત્તાયુક્ત જીવન જીવવું એ છે. રોજિંદું ઉદાહરણ: જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે ગાડી-બંગલો હોય પણ તેનું સ્વાસ્થ્ય ખરાબ હોય કે તે અશિક્ષિત હોય, તો તેનો માનવ વિકાસ થયો નથી એમ કહેવાય. 📊 ૨. માનવ વિકાસ આંક (HDI) ના ત્રણ સ્તંભો કોઈપણ દેશનો HDI નક્કી કરવા માટે ૩ બાબતો જોવામાં આવે છે (જે બોર્ડ માટે મોસ્ટ IMP છે): ૧. અપેક્ષિત આયુષ્ય આરોગ્ય અને લાંબુ જીવન (ન્યૂનતમ ૨૦ વર્ષ અને મહત્તમ ૮૩.૬ વર્ષ) ૨. શિક્ષણ આંક શાળાકીય વર્ષો (જ્ઞાન અને અક્ષરજ્ઞાનનું પ્રમાણ) ૩. આવક આંક ...

પ્રકરણ 18: ભાવવધારો અને ગ્રાહક જાગૃતિ મોંઘવારી કેમ વધે છે? અને તમે ગ્રાહક તરીકે છેતરાતા કેવી રીતે બચી શકો? 💰 ૧. ભાવવધારો: અર્થ અને કારણો જ્યારે તમામ ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં સતત અને ઊંચા દરે વધારો થાય, ત્યારે તેને 'ભાવવધારો' કહેવાય. તેને આર્થિક વિકાસની પૂર્વશરત પણ કહેવામાં આવે છે (જો તે મર્યાદિત હોય તો). મુખ્ય કારણો: નાણાંના પુરવઠામાં વધારો: લોકો પાસે વધુ પૈસા આવે એટલે માંગ વધે (જેમ કે દિવાળી બોનસ મળતા લોકોની ખરીદી વધે). વસ્તી વધારો: ભારતની વધતી વસ્તી ચીજવસ્તુઓની માંગ વધારે છે. નિકાસમાં વધારો: જો દેશનો માલ વિદેશ વધુ જાય, તો દેશમાં અછત સર્જાય અને ભાવ વધે. સંગ્રહખોરી અને કાળુંબજાર: વેપારીઓ માલ છુપાવી રાખે જેથી કૃત્રિમ અછત સર્જાય (દા.ત. ડુંગળીના ભાવ વધારવા સ્ટોક કરી રાખવો). 🛑 ૨. ભાવ વધારો રોકવાના સરકારી પગલાં સરકાર બે રીતે ભાવ નિયં...

પ્રકરણ 17: ગરીબી અને બેરોજગારી ભારતની બે સૌથી મોટી મુશ્કેલીઓ અને તેના ઉપાયો 📉 ૧. ગરીબીનો ખ્યાલ ગરીબી એટલે એવી સ્થિતિ જ્યાં વ્યક્તિને રોટલી, કપડાં અને મકાન જેવી પાયાની જરૂરિયાતો પણ ન મળે. નિરપેક્ષ ગરીબી: અનાજ, દૂધ, શાકભાજી જેવી લઘુત્તમ વસ્તુઓ પણ ખરીદી ન શકવી. સાપેક્ષ ગરીબી: બીજાની સરખામણીમાં ઓછી આવક હોવી. (દા.ત. તમારી પાસે સાયકલ છે અને પડોશી પાસે કાર, તો તમે તેની સાપેક્ષમાં ગરીબ કહેવાઓ). ગરીબી રેખા (BPL): આવક અને ખર્ચના આધારે નક્કી કરવામાં આવતી એક સીમા રેખા. 🏗️ ૨. ગરીબી નિર્મૂલન કાર્યક્રમો (મોસ્ટ IMP) સરકારે ગરીબી દૂર કરવા નીચેની વ્યૂહરચના અપનાવી છે: કૃષિ ક્ષેત્રે સુધારા: 'પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના' દ્વારા ખેતરોને પાણી અને ખેડૂતોને મદદ. રોજગારીલક્ષી કાર્યક્રમો: MGNREGA (મનરેગા) યોજના હેઠળ વર્ષમાં 100 દિવસ કામની ગેરેંટી. આવાસ યોજના: ગરીબોને પાકા ઘર આપવા માટે 'પ્રધાનમંત...